Lần theo dấu tích đồng đội

Một lời kể giữa đại ngàn

Buổi sáng ở thôn Đắc Thọ, xã Hoài Đức, trời vừa dứt mưa. Nước còn đọng trên những tàu lá giữa rừng cao su, nhỏ xuống nền đất đỏ. Con đường vào khu vực tìm kiếm trơn nhão, nhiều đoạn lộ đá và rễ cây. Cán bộ, chiến sĩ Đội K75 mang theo cuốc, xẻng, dây kéo và dụng cụ chuyên môn men theo sườn dốc. Người phát quang lối đi, người kiểm tra thiết bị. Giữa khu rừng cao su ẩm ướt, mọi ánh mắt đều hướng xuống lớp lá mục, tìm những dấu hiệu dù rất nhỏ.

Tại Hoài Đức, dù chưa tìm thấy 11 ngôi mộ theo nguồn tin cung cấp, nhưng khi biết bộ đội về tìm kiếm, người dân vẫn đến nấu cơm, chia sẻ và động viên cán bộ, chiến sĩ Đội K75. Một cán bộ mở sổ, đối chiếu sơ đồ địa hình. Người dân đi cùng chỉ về triền đất thấp, nhắc lại những dấu mốc từng được nghe từ nhiều năm trước: con suối nhỏ, bãi đá, gốc cây... Những chi tiết ấy được cán bộ Đội K75 hỏi lại nhiều lần, ghi chép cẩn thận và đối chiếu với địa hình hiện tại. Đó là cơ sở để bắt đầu một cuộc tìm kiếm.

Nguồn tin có thể là ký ức của cựu chiến binh từng chiến đấu trên địa bàn, câu chuyện người dân nghe lại từ thế hệ trước hoặc một dấu hiệu bất chợt được nhớ ra sau hàng chục năm. Từ những thông tin rời rạc ấy, cán bộ, chiến sĩ Đội K75 tiếp nhận, xác minh và ghép nối với dấu tích còn lại trên thực địa.

Theo Trung tá Nguyễn Hải Minh - Chính trị viên Đội K75, mỗi nguồn tin đều phải được kiểm tra qua nhiều bước. “Chúng tôi không chỉ nghe rồi tổ chức đào ngay. Lời kể phải được đối chiếu với địa hình, lịch sử chiến đấu, hướng di chuyển của bộ đội và những dấu tích còn lại. Có khi phải gặp lại nhiều người, hỏi từng chi tiết nhỏ để xác định khu vực”, Trung tá Nguyễn Hải Minh cho biết.

Đầu tháng 8/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng thành lập Đội K75 gồm 40 cán bộ, chiến sĩ. Ngay sau đó, đơn vị tiếp nhận nhiều nguồn tin từ cựu chiến binh, cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân về những khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ. Từ những vùng đất từng là căn cứ cách mạng, Đội K75 bắt đầu các chuyến cơ động, khảo sát và tìm kiếm. Sau hơn 1 tháng, đơn vị có mặt tại Hàm Liêm, Sông Lũy, Tân Minh, Hoài Đức… quy tập 24 bộ hài cốt liệt sĩ, đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ các khu vực. Phía sau con số ấy là những ngày dài vượt qua nhiều cung đường trên địa bàn rộng lớn, giữa đất đá và những dấu tích đã bị thời gian phủ mờ.

Những chuyến đi nối dài theo nguồn tin

Trước khi về Đội K75, Đại úy Vũ Ngọc Minh, công tác tại Đại đội Thông tin 1 (Phòng Tham mưu, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng), từng tham gia lấy mẫu, số hóa dữ liệu hài cốt liệt sĩ tại 11 nghĩa trang trên địa bàn tỉnh. Từ đầu tháng 6 đến tháng 7, anh cùng đồng đội kiểm tra, lấy mẫu các phần mộ, thu thập và số hóa thông tin phục vụ xác định danh tính liệt sĩ. Hoàn thành nhiệm vụ tại các nghĩa trang, anh được điều động về Đội K75. Công việc vẫn là tìm kiếm đồng đội, nhưng lần này giữa rừng sâu, triền núi, nhiều nơi phải vượt qua cả một hành trình mới đến được khu vực nghi có hài cốt.

Đội K75 được giao trách nhiệm thu thập thông tin, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ trên toàn địa bàn. Vì vậy, một nguồn tin vừa được xác minh cũng có thể mở ra một chuyến đi mới. Có những đợt cao điểm, cán bộ, chiến sĩ phải cơ động qua 4 - 5 xã trong 1 tuần. Đóng quân tại khu vực Phan Thiết, có ngày anh em di chuyển về phía Tây, cách nơi đóng quân khoảng 200 km đường bộ; lúc lại ngược lên phía Bắc tỉnh. Đường xa, địa hình và thời tiết thay đổi liên tục, những chuyến đi kéo dài đặt ra nhiều yêu cầu về phương tiện, sức khỏe và thời gian. “Ngay khi tới địa bàn, anh em phải xốc lại tinh thần, tiếp tục cơ động vào vị trí. Có những nơi đường xe không thể vào, phải mang dụng cụ đi bộ. Khi đến đúng khu vực, chúng tôi mới bắt đầu khảo sát, xác định vị trí tìm kiếm”, Đại úy Vũ Ngọc Minh kể.

Mùa mưa, đường càng trơn trượt, hành trình thêm nhọc nhằn. Nhưng với những người lính K75, phía trước luôn là một người đồng đội đã chờ ngày trở về suốt nhiều năm.

Sau mỗi dấu tích là một cuộc trở về

Hôm ở thôn Đắc Thọ, địa hình đồi núi, nhiều đá khiến việc đào tìm và vận chuyển đất đá nặng nhọc hơn. Có vị trí, chiến sĩ phải dùng xà beng nạy từng tảng đá nằm chồng lên nhau. Có đoạn dốc trơn, đất vừa đào lên đã sạt xuống, phải gia cố lại trước khi tiếp tục. Gần trưa, nắng xuyên qua tán cây, mồ hôi thấm đẫm lưng áo các chiến sĩ. Người đào đất, người chuyển đá, người đánh dấu phạm vi tìm kiếm. Rồi mưa rừng bất chợt đổ xuống. Họ vội phủ bạt, kiểm tra lại thành hố, đưa dụng cụ lên chỗ cao. Mưa vừa ngớt, cả đội lại trở xuống, tiếp tục công việc.

Thiếu tá Nguyễn Chí Dương, thành viên Đội K75 cho biết, có những ngày cả tổ làm việc từ sáng đến tối. Đường rừng xa, dụng cụ phải mang theo từng chuyến; nhiều nơi đất đá cứng, không thể đưa máy móc vào nên phải đào bằng tay. Với anh, điều khiến những ngày băng rừng, vượt dốc có thêm ý nghĩa là nghĩ đến người đang chờ đợi ở phía sau.

“

Có lúc đào cả ngày chỉ được vài mét đất. Mệt nhưng anh em vẫn động viên nhau làm tiếp. Khi tìm thấy một phần hài cốt hoặc di vật, mọi người đều dừng lại rất lâu, làm thật cẩn thận. Lúc đó không ai nghĩ đến chuyện mệt nữa.

Thiếu tá Nguyễn Chí Dương, thành viên Đội K75

Sau những chuyến đi, Đại úy Vũ Ngọc Minh càng hiểu giá trị của mỗi nguồn tin. 2 công việc tưởng khác nhau nhưng cùng hướng đến một đích đến: trả lại danh tính và nơi trở về cho những người đã hi sinh. “Hành trình phía trước có thể còn nhiều gian nan, nhưng bằng lòng biết ơn, trách nhiệm và sự quyết tâm, tôi nguyện cùng toàn Đội K75 tiếp tục bước đi, tiếp tục tìm kiếm, để đưa các anh trở về - trọn vẹn một hành trình tri ân”, Đại úy Vũ Ngọc Minh bộc bạch.

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Quảng, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Lâm Đồng, thời gian tới, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục được triển khai trên diện rộng. Đội K75 phối hợp với các địa phương thu thập, xác minh thông tin; khi đủ cơ sở sẽ tổ chức tìm kiếm, quy tập.

Chiều muộn, mưa lại rơi trên khu vực tìm kiếm. Những dấu chân nhanh chóng nhòe đi, nhưng hành trình của những người lính K75 vẫn tiếp tục. Trong hành trình 500 ngày đêm, họ băng rừng, vượt dốc, lần theo từng ký ức để đưa đồng đội trở về. Với họ, phần thưởng sau mỗi hành trình gian nan là tìm thấy những người đã nằm xuống và đưa các anh về với đồng đội, gia đình.