Mang “Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng” đến triển lãm tại Đà Nẵng
Triển lãm chuyên đề “Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng” khai mạc vào ngày 24/7 tại TP Đà Nẵng, đánh dấu hoạt động phối hợp giữa Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng và Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, nhằm quảng bá những giá trị di sản Chăm đặc sắc đang được lưu giữ, nghiên cứu trên địa bàn tỉnh.
Đưa di sản Chăm Lâm Đồng đến công chúng
Triển lãm diễn ra từ ngày 24/7 - 24/8, tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, giới thiệu khoảng 30 hiện vật cùng 100 hình ảnh, tư liệu khoa học ở 2 không gian chính. Trong đó, không gian trưng bày ngoài trời “Di sản kiến trúc - điêu khắc Chăm tại Lâm Đồng”, giới thiệu 40 hình ảnh tư liệu cùng 1 pano tổng quan, tái hiện những dấu ấn tiêu biểu của nền kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc Chăm còn hiện diện trên địa bàn tỉnh.
Nổi bật là cụm kiến trúc tháp cổ Pô Sah Inư, tháp Pô Dam, cùng 10 thánh đường Hồi giáo Bàni và hàng chục phế tích đền tháp. Còn tại phòng trưng bày chuyên đề “Đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Chăm tại Lâm Đồng”, là sự kết hợp hình ảnh, hiện vật gốc và pano giới thiệu tổng quan, tái hiện sinh động đời sống văn hóa của cộng đồng người Chăm.
Lâm Đồng hiện có hơn 43.000 người Chăm, sinh sống tập trung tại 9 xã: Tuy Phong, Liên Hương, Bắc Bình, Hồng Thái, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận, Tân Thành, Sơn Mỹ và Tánh Linh. Về di sản kiến trúc Chăm, toàn tỉnh có 9 di tích cấp tỉnh và quốc gia. Đây là minh chứng sống động cho năng lực sáng tạo và tư duy thẩm mỹ của người Chăm.
Bà Lư Thái Tuyên - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh
Bà Lư Thái Tuyên - Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: “Lâm Đồng hội tụ 49 dân tộc cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa - lịch sử đa tầng trong dòng chảy di sản Việt Nam. Trong không gian ấy, văn hóa Chăm hiện diện như một cấu thành không thể tách rời, khẳng định chiều sâu truyền thống và bản sắc riêng biệt”.
Lâm Đồng cũng là địa phương duy nhất lưu giữ Bộ sưu tập di sản Hoàng tộc Chăm qua nhiều thế kỷ với nhiều di vật quý như: Vương miện vua và hoàng hậu bằng vàng có đường nét chạm khắc hoa văn tinh xảo, độc đáo. Hiện Bảo tàng tỉnh là nơi trưng bày 2 bảo vật quốc gia, gồm Linga chất liệu vàng tìm thấy tại tháp Pô Dam và tượng Avalokitesvara phát hiện tại Bắc Bình.
Di sản Chăm Lâm Đồng hội tụ và lan tỏa
Bà Lư Thái Tuyên cho biết thêm, cộng đồng người Chăm tại Lâm Đồng là sự gắn kết hài hòa giữa 2 nhóm cư dân: Chăm Bàlamôn (Ahiér) và Chăm Hồi giáo Bàni (Awal). Dù mang sắc thái tôn giáo riêng, họ vẫn chia sẻ cội nguồn ngôn ngữ và nền tảng văn hóa bản địa.
Khởi nguồn từ nền văn minh lúa nước, người Chăm hình thành thế giới quan vạn vật hữu linh với các tập tục thờ thần linh, thờ Mẫu và thờ cúng tổ tiên… Tùy thuộc vào tôn giáo và từng làng (Palei), nghi thức hướng về nguồn cội có những nét đặc thù. Đó là tục thờ cúng tổ tiên ông bà vào dịp Lễ hội Katê và Cambur; tục lập Kut của người Chăm Bàlamôn; hay tục tảo mộ, đọc kinh cầu nguyện, cúng ông bà vào Lễ hội Ramưwan của người Chăm Hồi giáo Bàni.
Một dấu ấn độc đáo trong tín ngưỡng dân gian Chăm là tục thờ đá và biểu tượng phồn thực. Những dấu tích này được lưu giữ qua các bệ thờ Linga, bia đá Kut trong nghĩa địa dòng họ bên mẹ của người Chăm Bàlamôn, hay những viên đá chặn mộ của người Chăm Hồi giáo Bàni.
Bên cạnh đời sống tâm linh, người Chăm còn phát triển các nghề thủ công truyền thống như: làm gạch, xây tháp, đóng thuyền, điêu khắc, chế tác gốm, dệt vải… Dù một số nghề đã thất truyền theo thời gian, nhưng nghề dệt thổ cẩm và làm gốm vẫn được nhiều nghệ nhân gìn giữ, trao truyền và thực hành đến ngày nay, trở thành nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch văn hóa.
Những hình ảnh chân thực cùng các hiện vật tiêu biểu tại Triển lãm chuyên đề “Dấu ấn văn hóa Chăm ở Lâm Đồng” tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng một lần nữa khẳng định văn hóa Chăm Lâm Đồng là một bộ phận hữu cơ của không gian văn hóa Champa trên mảnh đất miền Trung - Tây Nguyên. Những giá trị di sản vô giá này đã, đang và sẽ tiếp tục đóng góp vào sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
