Mô hình AI Claude và Grok hỗ trợ chuỗi tác chiến xác định mục tiêu tại Iran của quân đội Mỹ
Quân đội Mỹ tích hợp Claude và Grok vào hệ thống Maven nhằm tăng tốc xử lý mục tiêu ở Iran, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định cuối cùng khi khai hỏa.
Trong các chiến dịch quân sự hiện đại, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được quân đội Mỹ tích hợp trực tiếp vào quy trình tình báo và tham mưu chỉ huy. Điển hình là việc hai mô hình ngôn ngữ lớn Claude của Anthropic và Grok của xAI đã xuất hiện trong Maven Smart System – nền tảng dữ liệu phục vụ các đợt không kích tại Iran. Tuy nhiên, một khảo sát quy mô quốc gia cho thấy đại đa số dân chúng Mỹ vẫn nắm rất ít thông tin về mức độ can thiệp này.
Khảo sát mức độ nhận thức của công chúng về AI quân sự
Theo khảo sát do Viện Nghiên cứu các Vấn đề Toàn cầu (IGA) thuộc Eurasia Group phối hợp với YouGov thực hiện từ ngày 11 đến ngày 14/8 với 1.000 cử tri Mỹ (sai số 3,64%), chỉ 8% người được hỏi biết rõ việc quân đội dùng AI trong chiến tranh Iran. Trong khi đó, có 42% hoàn toàn chưa từng nghe thấy và tổng cộng 63% người tham gia khảo sát biết rất ít hoặc không biết gì về hoạt động này.
Thực tế tại chiến trường lại cho thấy AI đã thâm nhập sâu vào các khâu phân tích dữ liệu kỹ thuật số. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định sự hiện diện của AI trong chuỗi tác chiến không có nghĩa là máy móc tự động bấm nút khai hỏa, mà quyền ra quyết định tối hậu thuộc về con người.
Vai trò chiến thuật của Claude và Grok trong hệ thống Maven
Khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích diện rộng vào Iran ngày 28/2/2026, các lực lượng Mỹ đã tấn công khoảng 1.000 mục tiêu chỉ trong 24 giờ đầu tiên. Nền tảng Maven Smart System giữ vai trò xử lý lượng dữ liệu thô khổng lồ từ ảnh vệ tinh, cảm biến trinh sát và tình báo kỹ thuật để lập danh sách, phân loại tọa độ và xếp hạng mức độ ưu tiên mục tiêu.
Mô hình Claude được tích hợp vào Maven trước chiến dịch để hỗ trợ phân tích tình báo, đưa ra các gợi ý dữ liệu cho chuyên viên tác chiến đánh giá. Tiếp đó, phiên bản Grok Gov của xAI được bổ sung vào hệ thống từ giữa tháng 6. Trong bản khai có tuyên thệ, Cameron Stanley, Giám đốc Kỹ thuật số và AI của Lầu Năm Góc, cho biết Maven đã hỗ trợ lực lượng Mỹ triển khai hơn 2.000 quả đạn trúng 2.000 mục tiêu trong 96 giờ tác chiến của Operation Epic Fury.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy CENTCOM, cho biết công nghệ AI giúp phân loại và rà soát dữ liệu chiến trường chỉ trong vài giây, thay thế các bước thủ công vốn kéo dài hàng giờ hoặc nhiều ngày, đồng thời tái khẳng định nhân sự chỉ huy vẫn chịu trách nhiệm phê duyệt từng mục tiêu cụ thể.
Ranh giới pháp lý và các điều khoản triển khai công nghệ
Mức độ can dự của các tập đoàn công nghệ vào nhiệm vụ quân sự đã tạo ra nhiều tranh luận pháp lý. Anthropic chấp thuận đưa Claude vào các nhiệm vụ an ninh quốc gia nhưng kiên quyết từ chối phục vụ giám sát nội địa diện rộng và phát triển vũ khí tự động hoàn toàn. Trái lại, Lầu Năm Góc yêu cầu quyền khai thác mô hình cho mọi mục đích hợp pháp.
Bất đồng leo thang khiến Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đưa Anthropic vào danh mục rủi ro chuỗi cung ứng vào tháng 3/2026. Động thái này dẫn đến kiện tụng qua lại tại tòa án liên bang: Thẩm phán Rita Lin tại California phán quyết chặn một số biện pháp hạn chế của chính phủ vào ngày 27/8, nhưng Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington ngày 25/9 lại giữ nguyên phân loại của Lầu Năm Góc dựa trên cơ sở pháp lý riêng biệt.
Khác với Anthropic, công ty xAI chấp thuận tiêu chuẩn cho phép khai thác toàn diện và đưa Grok vào hệ thống tuyệt mật từ tháng 2/2026. Hãng OpenAI cũng ký hợp đồng với quân đội Mỹ nhưng bảo lưu điều khoản không cho phép dùng vào vũ khí tự hành và các hoạt động can thiệp rủi ro cao mà không có sự kiểm duyệt của con người. Bên cạnh đó, báo cáo ngày 10/9 của Anthropic ghi nhận một nhóm liên hệ với Iran từng cố khai thác Claude để tổng hợp dữ liệu mở nhắm vào lực lượng hải quân Mỹ, trước khi tài khoản này bị vô hiệu hóa.
Rủi ro từ dữ liệu lỗi thời: Trường hợp Minab
Những hạn chế về mặt kỹ thuật của chuỗi tác chiến ứng dụng AI đã bộc lộ trong vụ tấn công trường Shajareh Tayyebeh tại Minab ngày 28/2/2026. Hai tên lửa hành trình Tomahawk đánh trúng cơ sở này khiến hơn 150 người thiệt mạng, bao gồm ít nhất 123 trẻ em.
Điều tra nội bộ của Bộ Quốc phòng Mỹ chỉ ra nguyên nhân bắt nguồn từ nguồn tin tình báo sai lệch, ảnh vệ tinh không cập nhật và sự tin tưởng quá mức vào thuật toán AI. Dù khuôn viên trường học đã tách rời khỏi một cơ sở Hải quân Iran từ năm 2015, dữ liệu nạp vào Maven không ghi nhận sự thay đổi thực địa này, dẫn đến sai sót trong khâu sàng lọc tọa độ.
Sự cố dẫn tới việc 121 hạ nghị sĩ Mỹ gửi thư yêu cầu Lầu Năm Góc giải trình quy trình vận hành của Maven và làm rõ trách nhiệm thẩm định của con người. Thực tế cho thấy, việc AI đẩy nhanh tốc độ xử lý dữ liệu đòi hỏi quy trình đối soát thực địa phải được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm tránh thảm họa chiến thuật phát sinh từ dữ liệu đầu vào sai lệch.