Mỹ cân nhắc bán 48 tiêm kích tàng hình F-35 cho Saudi Arabia
Reuters: Washington cân nhắc phê duyệt 48 F-35 cho Riyadh, Lầu Năm Góc đã bật đèn xanh; RSAF có F-15SA/F-15S, Typhoon, Tornado và đang đàm phán Rafale.
Mỹ đang xem xét thỏa thuận bán 48 máy bay chiến đấu tàng hình F-35 của Lockheed Martin cho Saudi Arabia, Reuters dẫn hai nguồn giấu tên cho biết. Đây có thể là thay đổi lớn so với chủ trương lâu nay của Washington không xuất khẩu F-35 cho các quốc gia Arab, ngoại trừ Israel. Theo nguồn tin, thỏa thuận tiềm năng đã được thảo luận ở cấp cao trong nhiều tháng và dường như nhận tín hiệu đồng thuận từ Lầu Năm Góc, diễn ra ngay trước thềm chuyến thăm của Thái tử Mohammed bin Salman.
Trong nhiều năm, các đề nghị từ Saudi Arabia và UAE về F-35 đều không được chấp thuận, trong khi Israel đặt mua 75 chiếc và đã đưa vào sử dụng 45 chiếc, với nhiều hệ thống do nước này sản xuất tích hợp trên phi đội.
Bối cảnh chính sách xuất khẩu F-35 và tiến trình xem xét
Việc cân nhắc bán F-35 cho Saudi Arabia đánh dấu sự dịch chuyển trong chính sách đối ngoại, do lo ngại lịch sử về cân bằng chiến lược với Israel. Theo TWZ, phương án bán F-35 cho Riyadh từng được nêu dưới thời Tổng thống tiền nhiệm Joe Biden nhưng không được phê duyệt trong khuôn khổ nỗ lực bình thường hóa quan hệ giữa Riyadh và Tel Aviv. Kể từ khi nhậm chức đầu năm nay, Tổng thống Donald Trump thể hiện quan tâm trở lại hồ sơ này.
Hồi tháng 5, Washington và Riyadh ký thỏa thuận vũ khí trị giá khoảng 142 tỷ USD. Nhà Trắng mô tả đây là “thỏa thuận hợp tác quốc phòng lớn nhất” trong lịch sử Mỹ, qua đó Riyadh trở thành khách hàng mua vũ khí lớn nhất của Washington.
Thành phần lực lượng tiêm kích của RSAF
Bất chấp chưa sở hữu F-35, Không quân Hoàng gia Saudi Arabia (RSAF) vận hành một lực lượng tiêm kích hiện đại, gồm nhiều dòng máy bay tấn công và đa nhiệm.
| Loại máy bay | Số lượng | Tình trạng |
|---|---|---|
| F-15SA | 84 | Biên chế |
| F-15S (nâng cấp) | 68 | Biên chế |
| Eurofighter Typhoon | 72 | Biên chế |
| Panavia Tornado | 80 | Biên chế |
Song song, Saudi Arabia theo đuổi các lựa chọn tăng cường khác. Nỗ lực mua thêm Eurofighter Typhoon thông qua BAE Systems bị đình trệ do yêu cầu phê duyệt xuất khẩu từ các nước đối tác của Eurofighter Fighter Aircraft GmbH; trong đó, Đức liên tục ngăn chặn do lo ngại về nhân quyền.
Các hướng mua sắm song song: Rafale, F-15EX
Trong bối cảnh Typhoon chưa rõ ràng, Riyadh đã bắt đầu đàm phán mua 54 máy bay chiến đấu đa năng Rafale của Dassault Aviation, phản ánh xu hướng đa dạng hóa đối tác quốc phòng phù hợp với định hướng hiện đại hóa trong Tầm nhìn 2030. Mới đây, Boeing cũng xác nhận đang cung cấp F-15EX Eagle II cho Saudi Arabia.
Tiền lệ khu vực: gói F-35 cho UAE
Một quốc gia Arab khác tiến gần thỏa thuận F-35 là UAE. Cuối nhiệm kỳ trước của Tổng thống Donald Trump, Washington và UAE ký gói trị giá 23,37 tỷ USD, gồm 50 F-35A, 18 UAV MQ-9B và 10 tỷ USD đạn dược, theo TWZ. Đến năm 2021, UAE suýt hủy do lo ngại các biện pháp bảo vệ hệ thống vũ khí trước nguy cơ can thiệp từ hoạt động gián điệp nước ngoài.
| Hạng mục (UAE) | Số lượng/Trị giá |
|---|---|
| F-35A | 50 |
| MQ-9B | 18 |
| Đạn dược | 10 tỷ USD |
| Tổng gói | 23,37 tỷ USD |
Khả năng tác động và điều kiện ràng buộc
Với Riyadh, con đường tiếp nhận F-35 được nhận định thuận lợi hơn nhờ quan hệ ấm lên giữa Saudi Arabia, các quốc gia Arab và Israel. Không loại trừ khả năng Washington gắn đàm phán F-35 với việc thúc đẩy Saudi Arabia tham gia ký kết Hiệp định Abraham nhằm bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Israel và các quốc gia Arab.
Tổng kết
Nếu được phê duyệt, thỏa thuận 48 F-35 sẽ đánh dấu thay đổi chính sách xuất khẩu vũ khí của Mỹ tại Trung Đông, đồng thời bổ sung một lựa chọn hiện đại cho cấu trúc lực lượng tiêm kích của RSAF vốn đang dựa trên F-15, Typhoon và Tornado. Quá trình còn phụ thuộc vào cân nhắc chiến lược của Washington, diễn biến đối thoại khu vực và tiến trình đàm phán song song của Riyadh với các nền tảng như Rafale và F-15EX.