Mỹ tiết lộ vai trò F-35 trong chiến dịch tấn công Iran

Không quân Mỹ lần đầu công bố vai trò của F-35A trong Chiến dịch Midnight Hammer nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran diễn ra vào tháng 6 năm nay, theo Defense Express. Trong gói 125 máy bay có 7 oanh tạc cơ B-2 thả 14 bom xuyên boongke GBU-57. Dù phía Mỹ tuyên bố nhiệm vụ thành công, các đánh giá độc lập cho thấy thiệt hại với chương trình hạt nhân Iran thấp hơn dự kiến.

Vai trò F-35 trong Chiến dịch Midnight Hammer

Theo Tạp chí Lực lượng Không quân và Vũ trụ, F-35A đảm nhiệm các nhiệm vụ tiêu chuẩn như SEAD (Chế áp Phòng không Đối phương) với lực lượng Iran và yểm trợ nhóm tấn công khi thoát ly khu vực mục tiêu. Đại tá Charles Fallon, chỉ huy Phi đội Tiêm kích 388, nhận định hiệu quả của chiến dịch đã xác nhận các khả năng của F-35 được xây dựng trong nhiều năm, nhấn mạnh nền tảng này hữu ích “cho cuộc chiến hôm nay và ngày mai”.

Trung tá Aaron Osborne, chỉ huy Phi đội tiêm kích viễn chinh số 34, cho biết F-35 đã chế áp hiệu quả các vị trí tên lửa phòng không của Iran. Nhờ tàng hình và tác chiến điện tử, đối phương không thể tấn công các máy bay thế hệ 5 này. Ông cũng nói Iran đã tìm cách đánh trúng bằng “một số hệ thống tiên tiến” nhưng không thành. Defense Express lưu ý bản chất các “hệ thống tiên tiến” không được nêu rõ và có thể bị phóng đại nhằm nhấn mạnh vai trò F-35.

Phân tích kỹ thuật: tàng hình và tác chiến điện tử

Trong nhiệm vụ SEAD, mục tiêu là làm tê liệt hoặc làm suy giảm đáng kể mạng lưới radar và tên lửa phòng không của đối phương, tạo hành lang an toàn cho lực lượng tiến công và rút lui. Theo mô tả nhiệm vụ tiêu chuẩn, F-35 kết hợp đặc tính tàng hình để giảm xác suất bị phát hiện với hệ thống cảm biến và tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu, làm mù hoặc ép đối phương tắt phát xạ. Cách tiếp cận này gia tăng áp lực lên kíp chiến đấu phòng không, buộc họ phân tán hỏa lực, khiến chu trình phát hiện-bám bắt-khai hỏa bị ngắt quãng.

Trong bối cảnh một gói tác chiến 125 máy bay, việc F-35 duy trì ưu thế điện từ và giảm dấu hiệu radar có ý nghĩa then chốt để bảo vệ đội hình tấn công chủ lực, đặc biệt khi trong đội hình có oanh tạc cơ B-2 mang GBU-57. Tuy vậy, mức độ thiệt hại với mục tiêu mặt đất còn phụ thuộc vào nhiều biến số khác như bố trí mục tiêu, độ sâu công trình kiên cố và hiệu quả tập kích.

Hệ thống Bavar-373: tuyên bố và dữ liệu công khai

Iran được cho là vận hành tổ hợp phòng không tầm xa Bavar-373 ra mắt năm 2019, với tầm bắn 200–300 km và hiệu suất được tuyên bố sánh ngang S-300 của Nga. Defense Express lưu ý đây chủ yếu là tuyên bố từ phía Iran.

Theo Army Recognition, Bavar-373 là tổ hợp đất đối không nội địa do Bộ Quốc phòng Iran phát triển, được thiết kế để phát hiện và đánh chặn tên lửa, UAV và máy bay ở tầm xa, độ cao lớn, cũng như tiêu diệt tên lửa đạn đạo tốc độ cao. Một tổ hợp tiêu chuẩn gồm bệ phóng thẳng đứng, hai radar phát hiện/dẫn bắn, tên lửa Sayyad-4 và trung tâm chỉ huy điều khiển; hệ thống còn có cảm biến quang điện, máy ảnh và liên kết dữ liệu. Radar được tuyên bố có khả năng chống chế áp điện tử và bom điện từ, đồng thời có thể phát hiện tên lửa chống bức xạ (ARM). Bavar-373 trang bị ba loại tên lửa cho các tầng cao độ khác nhau, có thể phát hiện tới 100 mục tiêu, theo dõi 60 và tấn công đồng thời 6 mục tiêu. Hệ thống có thể phóng tên lửa Sayyad-4B (nâng cấp của Sayyad-4), nhiên liệu rắn hai tầng, với tầm đánh chặn tới 300 km.

Defense Express cho rằng, bất chấp các thông số ấn tượng trên giấy tờ, thực chiến trong Midnight Hammer đã không ghi nhận việc Bavar-373 hay các “hệ thống tiên tiến” khác đánh chặn được F-35.

Hàm ý chiến thuật và giới hạn

Từ dữ liệu công bố, vai trò then chốt của F-35 nằm ở việc mở và giữ hành lang trên không cho gói tác chiến lớn, bằng tàng hình kết hợp tác chiến điện tử trong nhiệm vụ SEAD. Điều này phù hợp với học thuyết chế áp phòng không hiện đại, nơi các nền tảng tàng hình thế hệ 5 hoạt động ở tuyến đầu để giảm rủi ro cho lực lượng mang tải trọng lớn.

Dù vậy, mức độ tổn thất của mục tiêu dưới mặt đất không chỉ phản ánh hiệu quả SEAD. Các đánh giá độc lập nêu thiệt hại với chương trình hạt nhân Iran thấp hơn kỳ vọng, cho thấy sự khác biệt giữa thành công trên không và hiệu quả răn đe/giảm năng lực thực địa của mục tiêu. Ngoài ra, việc thiếu chi tiết về những “hệ thống tiên tiến” Iran đã sử dụng khiến đánh giá hiệu quả đối kháng phải chờ thêm dữ liệu xác thực.

Kết luận: thông tin từ Không quân Mỹ và các nguồn chuyên ngành cho thấy F-35 đã thực hiện tròn vai trong nhiệm vụ SEAD và yểm trợ thoát ly cho gói 125 máy bay. Tuy nhiên, các tuyên bố về hiệu suất phòng không Iran và mức độ thiệt hại mặt đất cần được thẩm định bằng bằng chứng độc lập, tránh suy diễn vượt quá dữ kiện hiện có.