Nghệ nhân Thông Long - người truyền lửa văn hóa Chăm

Người giữ hồn tiếng kèn saranai

Tại làng Chăm Lâm Thuận, ông Thông Long (SN 1955) được biết đến là một nghệ nhân thổi kèn saranai có tiếng. Không chỉ say mê loại nhạc cụ truyền thống này, ông còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm qua việc truyền dạy cho người trẻ.

Sinh ra trong hoàn cảnh khó khăn, nhưng bị cuốn hút bởi những thanh âm réo rắt của tiếng kèn saranai trong các lễ hội truyền thống của làng. 13 tuổi, ông quyết tâm theo học nghề thổi kèn và kiên trì khổ luyện. Giờ đây, ông là một trong số ít nghệ nhân kèn saranai ở địa phương.

Nghệ nhân Thông Long tâm sự: “Rồi một ngày mình không còn nữa, điều mong mỏi nhất là tiếng kèn saranai vẫn được gìn giữ và vang lên trong các lễ hội của người Chăm. Khi con cháu biết chơi kèn, các em không chỉ góp phần phục vụ cộng đồng mà còn tiếp nối việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc”.

Ở tuổi ngoài 70, ông vẫn dành nhiều thời gian và tâm huyết để truyền dạy cho thế hệ trẻ. Theo ông, tiếng kèn saranai tưởng chừng đơn giản nhưng để hòa nhịp với trống ghi năng, paranưng đòi hỏi người chơi phải nắm vững kỹ thuật, đặc biệt là kỹ thuật lấy hơi liên tục trong quá trình biểu diễn.

“

Tôi chỉ mong các thế hệ sau tiếp tục gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa mà cha ông để lại để bản sắc văn hóa Chăm không bị mai một.

Nghệ nhân Thông Long

Trong căn nhà nhỏ, ông tỉ mẩn tháo từng bộ phận của chiếc kèn saranai, giới thiệu ý nghĩa từng phần cấu tạo. Saranai có 9 nốt nhạc, nhưng khi trình diễn luôn có 1 nốt được giữ lại, tạo nên âm hưởng đặc trưng, dìu dặt và sâu lắng như những cung bậc cảm xúc của đời người.

Đối với người Chăm, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ không chỉ là trao lại một kỹ năng biểu diễn, mà còn là gìn giữ ký ức, bản sắc và tâm hồn của dân tộc. Anh Thông Minh Tranh, vừa là học trò vừa là người con thứ trong gia đình nối nghề chia sẻ: “Hồi nhỏ, mỗi lần thấy ba đi cúng về là tôi lại nghịch kèn. Dần dần rồi mê, rồi theo ba học nghề cho đến bây giờ”.

Với anh Tranh, khi tiếng kèn saranai vang lên, đó không chỉ là âm thanh của lễ hội mà còn là tiếng vọng ký ức của cộng đồng, nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.

Cầu nối giữa chính quyền và đồng bào Chăm

Bên cạnh vai trò nghệ nhân, ông Thông Long còn là người có uy tín của cộng đồng Chăm tại làng Lâm Thuận. Nhiều năm qua, ông tích cực tham gia công tác xã hội, góp sức cùng Ban Điều hành thôn.

Ông Thông Long còn là cầu nối giữa chính quyền địa phương với bà con trong làng, khi địa phương triển khai các chủ trương mới, ông là người chủ động tuyên truyền, vận động người dân thực hiện.

Ông Bùi Đình Tuấn - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hàm Thuận Bắc nhận xét: ông Long không chỉ gương mẫu trong phát triển kinh tế gia đình, góp phần xây dựng nông thôn mới, mà còn tích cực tham gia xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Đồng thời, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng Chăm.

Trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông là người đi đầu trong vận động bà con chấp hành và ủng hộ các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt trong các dịp như ngày bầu cử và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong đợt mưa lũ năm 2025, ông đã chủ động dùng kinh phí gia đình để hỗ trợ các hộ dân bị thiệt hại, giúp bà con sớm vượt qua khó khăn. Thầy cả Đồng Gặt ở thôn Lâm Thuận cho biết: “Đối với bà con trong làng, gia đình ông Long luôn sẵn sàng giúp đỡ mỗi khi có người gặp khó khăn, hoạn nạn”.

Hiện nay, ông đã truyền dạy được hơn 10 học trò có thể thay ông đảm nhiệm các vai trò quan trọng trong những lễ hội của cộng đồng Chăm, góp phần duy trì và tiếp nối các giá trị văn hóa truyền thống.

Tròn 40 năm gắn bó với tiếng kèn saranai, nghệ nhân Thông Long không mong sự ghi nhận cho riêng mình mà chỉ mong ngày càng có nhiều người trẻ tìm đến với những thanh âm truyền thống của dân tộc. Với ông, khi tiếng kèn saranai còn ngân vang trong các lễ hội, cũng là lúc bản sắc văn hóa Chăm tiếp tục được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ mai sau.