Người M’nông chung sức giữ rừng

Những chuyến tuần tra bền bỉ, sự chủ động phát hiện, ngăn chặn xâm lấn cùng ý thức cộng đồng đang góp phần bảo vệ rừng, giữ sinh kế và không gian sống của người M’nông.

Bám rừng để giữ màu xanh

Sáng sớm, con đường dẫn vào tiểu khu 1649 đã in dấu những bước chân quen thuộc của các thành viên Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút. Những chuyến tuần tra cứ thế nối tiếp nhau, bất kể nắng hay mưa.

Năm 2013, hơn 335 ha rừng tại tiểu khu 1649 được giao cho cộng đồng bon R’Bút quản lý, bảo vệ. Đến cuối năm 2021, cộng đồng được giao thêm hơn 20 ha, nâng tổng diện tích lên gần 360 ha.

Từ ngày nhận rừng, việc tuần tra, kiểm tra đã trở thành công việc thường xuyên của người dân trong bon. Các thành viên luân phiên nhau đi rừng, mỗi chuyến từ 2 - 4 người.

Những khu vực có nguy cơ xâm lấn được kiểm tra đột xuất; khi cần thiết, cả tổ cùng tham gia. Ban đêm, lực lượng bảo vệ rừng cộng đồng còn phối hợp với kiểm lâm địa bàn tổ chức tuần tra.

“

Dù mưa hay nắng, chúng tôi vẫn cố gắng duy trì lịch tuần tra để kịp thời phát hiện, ngăn chặn tình trạng xâm lấn, giúp rừng có điều kiện tái sinh, xanh tốt trở lại.

Anh Y’Sung, thành viên Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút, xã Quảng Sơn

Mỗi chuyến đi rừng vì thế không chỉ để kiểm tra cây rừng hay những dấu hiệu bất thường. Đó còn là hành trình những người giữ rừng lắng nghe từng chuyển động của núi rừng, nhận diện những nơi có nguy cơ bị xâm hại và nhắc nhở bà con không phát rừng làm nương rẫy, không đốt thực bì gây cháy.

Rừng được bảo vệ xanh tốt, người dân trong bon có thể vào rừng khai thác lâm sản phụ về phục vụ bữa ăn và các sinh hoạt văn hóa truyền thống. Chính cách làm trực quan, đơn giản, dễ hiểu đã khiến người dân trong bon làng tự giác chấp hành.

Khi người dân là “tai mắt” của rừng

Hiệu quả của việc giao rừng cho cộng đồng được thể hiện rõ nhất từ những phát hiện ngay tại cơ sở.

Mới đây, trong một chuyến tuần tra, Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút phát hiện khoảng 7.000 m² rừng tại tiểu khu 1649 bị người dân từ nơi khác đến lấn chiếm. Thông tin được báo cáo kịp thời đã giúp chính quyền xã Quảng Sơn tổ chức kiểm tra, xử lý.

Ngày 19/8/2026, UBND xã Quảng Sơn tổ chức ra quân tháo dỡ, di dời vật kiến trúc trên diện tích đất lấn chiếm trái phép, từng bước trả lại hiện trạng ban đầu cho khu vực rừng. Đây cũng không phải lần đầu những người giữ rừng ở bon R’Bút phát hiện nguy cơ xâm hại rừng.

Ông Y’Đoan, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút, nhớ lại một khu vực từng bị lấn chiếm từ năm 2016. Cộng đồng đã trồng muồng, keo để phục hồi nhưng gặp khó khăn do mùa khô thường xảy ra tình trạng đốt cỏ khiến cây bị cháy. Sau đó, bà con chuyển sang để rừng tự tái sinh.

Đầu năm 2026, khu vực này tiếp tục xuất hiện người trồng chanh dây, sau đó là cà phê. Tổ bảo vệ rừng lập tức nhắc nhở, báo chính quyền xã để ngăn chặn.

“

Nếu không thường xuyên đi rừng thì rất khó phát hiện sớm sự lấn chiếm. Chỉ cần để lâu, người ta trồng cây, dựng lán, mở đường thì việc xử lý sẽ khó khăn hơn rất nhiều

Ông Y’Đoan, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút

Với gần 360 ha rừng, địa bàn rộng, trong khi nguồn kinh phí còn hạn chế, những người trực tiếp bám rừng đang trở thành “tai mắt” quan trọng từ cơ sở.

Ông Phạm Văn Duẩn, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Sơn đánh giá: Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bon R’Bút đã phát huy tốt vai trò tuần tra, thường xuyên nắm địa bàn, kịp thời phát hiện và báo cáo các trường hợp lấn chiếm. Từ những thông tin này, chính quyền địa phương có cơ sở tổ chức kiểm tra, giải tỏa, góp phần bảo vệ hiệu quả diện tích rừng được giao.

Giữ rừng bắt đầu từ ý thức

Ở bon R’Bút, giữ rừng không chỉ là câu chuyện của những người được giao nhiệm vụ. Đó đang dần trở thành ý thức chung của cộng đồng.

Ở tuổi 74, ông Y’Bang vẫn đều đặn tham gia những chuyến tuần tra. Với ông, mỗi lần vào rừng không chỉ là thực hiện trách nhiệm mà còn là cách góp sức bảo vệ nguồn sống của chính buôn làng mình.

“

Tổ thường xuyên tuyên truyền để bà con hiểu trách nhiệm bảo vệ rừng và những lợi ích mà rừng mang lại. Khi người dân hiểu rừng gắn với đời sống của chính mình thì ý thức bảo vệ rừng cũng được nâng lên

Già làng Y’Bang, bon R'Bút, xã Quảng Sơn

Tinh thần ấy được cụ thể hóa trong hương ước, quy ước của bon. Người dân không chỉ chấp hành các quy định mà còn chủ động phối hợp với Tổ bảo vệ rừng khi phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Từ những con đường mòn xuyên rừng, những chuyến tuần tra trong mưa nắng đến những lần vận động, nhắc nhở bà con, người M’nông ở bon R’Bút đang góp những việc làm bình dị để giữ lại màu xanh cho núi rừng.

Bởi với cộng đồng nơi đây, rừng không chỉ là những tán cây nối tiếp nhau trên sườn núi. Rừng là nguồn nước, là sinh kế, là không gian sống và là một phần ký ức của bon làng. Giữ rừng hôm nay, vì thế, cũng là giữ nguồn sống cho hiện tại và trao lại màu xanh cho những thế hệ mai sau.