Người thổi hồn vào sông, vào núi

Nhà thơ Lê Bá Cảnh làm thơ từ rất sớm, nhưng phải đến năm 1997 ông mới xuất bản tập thơ đầu tay. Trong đời thơ với 12 tập đã xuất bản thì có đến 7 tập là truyện thơ vừa do ông sáng tạo, hư cấu, vừa dựa vào tích xưa. Như một dấu mốc tổng kết, Tổng tập Huyền thoại về những thiên tình sử (NXB Hội Nhà văn), dày 575 trang, tập hợp 9 truyện thơ ông viết trong 20 năm (1995 - 2014), gồm: Huyền thoại hồ Than Thở, Huyền thoại thác Hang Cọp, Huyền thoại Phong Nha, Huyền thoại thác Yang Bay, Huyền thoại thác Prenn, Huyền thoại suối Hoa Lan, Huyền thoại đảo Khỉ, Huyền thoại thác Liên Khương, Huyền thoại Cát Tiên. Ở đó, nhà thơ Lê Bá Cảnh vận dụng thuần thục các thể thơ dân tộc như: lục bát, song thất lục bát, chuyển tải những cốt truyện thổi hồn vào núi, sông tươi đẹp. Ông dày công đi sưu tầm, nghiên cứu, thăm thú nhiều danh lam thắng cảnh, thu thập những chuyện kể dân gian, sự tích sơ khai, chắt lọc, rồi từ thế núi, dáng sông mà sáng tạo ra huyền thoại, tạo ra những thiên tình sử bằng trí tưởng tượng phong phú.

Mở đầu dòng truyện thơ là Huyền thoại hồ Than Thở với 316 câu song thất lục bát, chia 12 trường đoạn kể câu chuyện tình Mai Nương - Hoàng Tùng như một khúc ngâm trầm buồn, người ra trận - người đợi chờ. Không tô vẽ bi lụy, ông dựng hình ảnh người phụ nữ thủy chung bằng vần điệu mộc mạc. Từ tác phẩm hư cấu các địa danh hồ Than Thở, đồi thông Hai mộ, rừng Ái ân cũng trở nên có hồn, tạo sức hấp dẫn, mời gọi du khách đến với danh lam thắng cảnh đầy thơ mộng này tại phường Lâm Viên - Đà Lạt.

Truyện thơ Huyền thoại thác Hang Cọp kể về mối tình đầy oan trái và kết thúc có hậu của tiểu thư Thục Hạnh xinh đẹp, nết na, con gái phú ông giàu có và chàng Xuân Trường khỏe mạnh, thông minh, cần cù, ham học, hiền hậu là người ở trong nhà. Tình yêu của họ tự nguyện, đắm say. Trải qua bao sóng gió, bị ngăn cản, ép gả, họ đã về bên nhau: “Hang sâu đã ấm lại dần/ Thác tung trắng xóa, trong ngần tiếng chim/ Thần tiên hay ngọn lửa tình/ Vươn vai tự lấy thân mình đứng lên/ Lốt hùm trút bỏ sang bên/ Hóa thành trai tráng đẹp hiền hơn xưa”.

Nhà thơ luôn khéo léo gắn bối cảnh của câu chuyện với khung cảnh thiên nhiên của Lâm Đồng - Đà Lạt: vườn dâu, hồng, mận, đồi trà, rừng thông, hoa anh đào. Rất nhiều câu thơ hay, gợi ý, gợi tình, giàu hình tượng và mang tính triết lý sâu sắc: “Đã từng vơi nửa vầng trăng/ Dây oan cố gỡ mà giằng không ra”; hoặc: “Mong gì có kiếp hồi sinh/ Còn mong chi nữa sợi tình tơ vương”; “Từ trong sâu thẳm u huyền/ Những tia ấm áp, những niềm yêu thương”; hay những câu thơ đọc lên chỉ có thể là núi rừng Lâm Đồng: “Một đêm dế vọng canh sầu/ Sáng ra mừng thấy một bầu trời quang/ Những tia nắng sớm hoe vàng/ Vực sâu cá quẫy, thông ngàn reo ca”.

Không dựa vào bất cứ cốt truyện dân gian nào, khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú, 4 nhân vật được khắc họa tính cách rõ nét, khiến đọc xong 374 câu trong truyện thơ của Lê Bá Cảnh, ngắm thác Hang Cọp (thôn Túy Sơn, xã Xuân Trường - Đà Lạt) hôm nay, không chỉ thấy nơi đây rất đẹp mà còn thiêng: “Tầng mây lơ lửng phiêu bồng/ Suối reo như tiếng tơ lòng lứa đôi/ Lốt hùm còn dưới vòm thông/ Lời yêu còn vọng mãi trong đất trời”.

Sau dấu ấn những truyện thơ về các danh thắng Lâm Đồng, nhà thơ Lê Bá Cảnh trở về quê hương viết Huyền thoại Phong Nha. Đó là chuyện kể về chàng trai đánh cá mượn thanh bảo kiếm của Giáng Tiên để cứu dân thoát khỏi tai ương. Cảm mến đức độ, tiên nữ đem lòng yêu chàng; ngăn cản không được, Ngọc Hoàng đành chấp nhận gả con gái cho Phong Nha và sai Thiên Lôi xuống trần gian tìm nơi xây dựng cung điện theo mẫu thiên đình cho con. Từ đó hình thành nên động Phong Nha với quần thể hơn 300 hang động đến ngày nay.

Trong truyện thơ, hình ảnh quê hương Việt Nam, đất nước con người hiện lên sống động: “Đẵn cây đục nốc, đẽo chèo/ Dệt buồm đón gió căng lèo ra khơi/ Hội làng thuyền chải đua bơi/ Chọi trâu đấu vật, cờ người, kéo quân”. Khát vọng ấm no, thái bình được gửi gắm vào nhân vật: “Truyền nghề, mở nghiệp cho dân/ Chọn người tâm phúc, tìm chân hiền tài/ Ước mơ tạo dựng ngày mai/ Giang sơn cẩm tú trong ngoài ấm êm”.

Rồi viết qua “hàng xóm” Khánh Hòa: Huyền thoại thác Yang Bay, Đảo Khỉ, suối Hoa Lan. Thơ ông được các khu du lịch mua “sỉ” hàng ngàn cuốn quảng bá cho vẻ đẹp của điểm đến và được khắc vào đá để thu hút du khách thưởng lãm. Vì thế, trong 12 tập thơ, có 5 tập đã được tái bản với tổng số 18.500 bản. Điều đó như một động lực lớn, để ở tuổi 85, ông vẫn viết, vẫn góp mặt trong các hội thơ, câu lạc bộ thơ và tiếp tục đưa thi ca đến với công chúng.

Trong tổng tập Huyền thoại về những thiên tình sử, mỗi huyền thoại là một cốt truyện mạch lạc, logic, chặt chẽ, không trùng lắp, hấp dẫn từ trang đầu đến trang cuối. Tổng cộng gần 3.600 câu thơ, vần luật chuẩn chỉnh, không câu nào giống câu nào, không tình tiết nào giống tình tiết nào, sự mềm mại, trữ tình, bay bổng trong ngôn từ, ý tứ, cho thấy vốn ngữ nghĩa giàu có, khiến người đọc cảm phục tài năng của tác giả.

Nhà thơ chia sẻ: “Mỗi khi đặt bút viết thì trong đầu tôi luôn nghĩ là phải viết cái gì, có phục vụ được gì cho đất nước, cho Nhân dân mình không. Từ mục đích đó đã đặt ra trách nhiệm cho tôi là phải xứng đáng với người cầm bút. Tôi làm thơ cho mọi người, ai đọc cũng hiểu, thơ tôi phục vụ đông đảo quần chúng Nhân dân, được Nhân dân đón nhận, đó là phần thưởng quý nhất của người làm thơ”.

Gấp lại Tổng tập Huyền thoại về những thiên tình sử của nhà thơ Lê Bá Cảnh, người đọc như vừa trải qua một tour du lịch bằng thơ qua những miền sông, núi, thác, hồ hoang sơ, hùng vĩ... nhưng chứa tình người, tình đời trong đó, với những câu chuyện kể sống động, cảnh vật trở nên có hơi thở, có cốt cách. Đọng lại trong lòng không chỉ là những câu chuyện tình, mà ở đó còn chất chứa tình yêu đất nước của một người cả đời khoác áo lính nhưng gửi gắm tâm hồn mình vào từng con thác, dòng suối, vách núi, thổi hồn mình vào sông, vào núi để thiên nhiên không chỉ tươi đẹp mà trở nên có hồn.