Nhiều cường quốc đẩy mạnh ứng dụng AI và robot chiến đấu nhằm giải bài toán thiếu quân số

Tình trạng suy giảm tỉ suất sinh và già hóa dân số đang tạo áp lực trực tiếp lên mô hình quốc phòng dựa trên nhân lực truyền thống. Để bù đắp lượng quân số sụt giảm, nhiều quốc gia đã nhanh chóng chuyển hướng chiến lược sang phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), phương tiện không người lái và các tổ hợp robot tác chiến.

Áp lực nhân khẩu học đối với lực lượng vũ trang

Hàn Quốc hiện là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi tỉ suất sinh năm 2024 giảm xuống mức 0,75 con/phụ nữ. Theo số liệu từ The Guardian, số lượng nam giới ở độ tuổi 20 thuộc nhóm nghĩa vụ quân sự chủ yếu tại nước này trong giai đoạn 2019 - 2025 đã giảm khoảng 30%, hiện chỉ còn khoảng 230.000 người.

Tại Nhật Bản, Lực lượng Phòng vệ liên tục đối mặt với tình trạng không đạt chỉ tiêu tuyển quân, nhiều năm đạt dưới mức 80%. Trang Routine of Japan ghi nhận khoảng 37% quân nhân Nhật Bản hiện đã trên 40 tuổi, phản ánh rõ xu hướng già hóa quân đội đồng pha với xã hội.

Tại châu Âu, Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) cho biết người từ 65 tuổi trở lên đã chiếm hơn 22% dân số Liên minh châu Âu, với độ tuổi trung bình toàn khu vực chạm mốc 44,9 tuổi. Thực trạng này khiến nguồn nhân lực bổ sung cho các lực lượng thường trực suy giảm đáng kể.

Chiến lược tự động hóa và phương tiện không người lái

Nhằm thích ứng, quân đội Hàn Quốc triển khai đề án "Cải cách quốc phòng 4.0", hướng tới mục tiêu tinh gọn và tối đa hóa tự động hóa. Tại Khu phi quân sự (DMZ), binh sĩ được hỗ trợ bởi hệ thống tháp giám sát tự động, camera nhiệt tích hợp AI và súng máy có khả năng tự khai hỏa khi phát hiện xâm nhập trái phép.

Bên cạnh đó, Seoul đã thành lập Binh chủng Dronebot kết hợp máy bay không người lái (UAV) và robot để đảm nhiệm trinh sát, rà phá bom mìn cũng như tiến công hỏa lực, giảm bớt sự phụ thuộc vào bộ binh tiền tuyến. Ở nhánh hải quân, mô hình tác chiến phối hợp có người lái và không người lái (MUM-T) đang được đẩy mạnh với nòng cốt là tàu chỉ huy Ghost Commander II do Hanwha Ocean phát triển (lượng giãn nước 42.000 tấn), tàu mặt nước không người lái Sea Ghost đạt vận tốc tối đa 40 hải lý/giờ điều khiển xuồng tự hành M-Searcher, cùng tàu săn mìn tự động.

Hàn Quốc cũng thử nghiệm robot hình người PiBot do Viện nghiên cứu KAIST chế tạo, ứng dụng AI để trực tiếp điều khiển tàu thuyền tại căn cứ Changwon mà không cần cải hoán cấu trúc buồng lái có sẵn.

Tại Nhật Bản, mức ngân sách quốc phòng kỷ lục dự kiến cho năm 2027 vào khoảng 56 tỉ USD sẽ tập trung lớn vào công nghệ thay thế nhân lực. Tokyo tích hợp AI vào hệ thống chỉ huy tác chiến hỗn hợp, giúp phân tích lượng lớn dữ liệu trinh sát và đề xuất phương án tác chiến tối ưu trong vài phút thay vì vài giờ.

Hải quân Nhật Bản đã đặt hàng các khu trục hạm thế hệ mới vận hành với thủy thủ đoàn chỉ 90 người, giảm hơn một nửa so với mức 200 người truyền thống. Đồng thời, lực lượng này mua sắm các loại UAV phóng từ trên không hoặc ngầm dưới nước để tác chiến cùng tên lửa hành trình, tạo điều kiện cho các phi công giàu kinh nghiệm lớn tuổi (lên đến 55 tuổi) tham gia điều khiển từ xa thay vì lái máy bay chiến đấu siêu thanh F-35.

Định hướng của các nước châu Âu

Tại châu Âu, Anh lên kế hoạch kết hợp lực lượng truyền thống với công nghệ tự hành, dự kiến phân bổ 5 tỉ bảng cho các phương tiện không người lái. Quân đội Đức cũng tiến hành thử nghiệm phương tiện mặt đất không người lái (UGV) và nghiên cứu ứng dụng AI vào quy trình ra quyết định chỉ huy.

Ngoài ra, hệ thống vũ khí năng lượng định hướng laser cùng khí tài tấn công chính xác cao được nhiều nước quan tâm nhằm tối ưu hóa bộ máy hậu cần. Việc AI xử lý trực tiếp dữ liệu vệ tinh, radar và cảm biến thời gian thực giúp một nhóm chỉ huy quy mô nhỏ vẫn có thể bao quát chiến trường hiệu quả.

Rào cản chiến thuật và bài toán pháp lý

Theo đánh giá của cựu tướng Hàn Quốc Chun In-bum, công nghệ tự hành và AI không phải giải pháp toàn diện mà chỉ giải quyết một phần sự thiếu hụt. Quân đội vẫn cần lực lượng quân nhân để trực tiếp giữ vững địa bàn cũng như vận hành, giám sát các tổ hợp thông minh.

Sự dịch chuyển này buộc các quân đội chuyển từ tuyển mộ số lượng lớn sang huấn luyện chuyên sâu để một quân nhân có thể kiểm soát nhiều hệ thống khí tài. Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, rào cản lớn nằm ở khía cạnh pháp lý quốc tế và đạo đức: việc phân định trách nhiệm khi hệ thống AI nhận diện sai mục tiêu và xác định mức độ quyền hạn độc lập của máy móc trong các tình huống khai hỏa tiêu diệt.