Nỗi khổ sống trong quy hoạch “treo”

Hơn 20 năm, 2 lần bị dính quy hoạch

Nhiều hộ dân ở đô thị Đà Lạt đang phải gánh chịu một nghịch lý: đất ở hợp pháp, đã được cấp sổ đỏ bỗng chốc bị vướng vào quy hoạch công viên, đường giao thông, khiến cuộc sống rơi vào cảnh đi không được, ở cũng không xong.

Đầu năm 2025, vợ chồng bà Trương Thị Ban khi đi xin giấy phép xây dựng để cải tạo nhà đã “chết lặng” khi biết mảnh đất của gia đình bà một lần nữa bị vướng quy hoạch đường giao thông. Đây đã là lần thứ hai đất nhà bà bị đưa vào quy hoạch các dự án dân cư và mở đường hẻm. Hơn 20 năm trước, gia đình bà đã nghiêm túc chấp hành, bàn giao gần 200 m² đất bị thu hồi để làm khu dân cư và làm đường giao thông. Thế nhưng, quy hoạch đường mới khoảng 10 năm nay lại tiếp tục chồng lên một phần diện tích đất còn lại của gia đình bà.

Vì vướng quy hoạch, để được cấp phép xây dựng, gia đình bà phải thực hiện hàng loạt thủ tục cam kết phức tạp nên đành ngậm ngùi từ bỏ ý định xây lại nhà. Bà Ban chia sẻ: “Khu vực sau nhà tôi tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao, ngay phía dưới là sườn núi vốn là vùng đệm rừng phòng hộ. Rất khó để có thể mở một con đường giao thông lớn ở đây. Cơ quan chức năng khi đó lập quy hoạch không biết đã nghiên cứu yếu tố địa hình để phòng chống sạt lở, bảo đảm an toàn cho khu dân cư phía trên chưa?”.

Ở tạm trên đất của chính mình

Không riêng gì gia đình bà Ban, câu chuyện của ông Nguyễn Khánh Hoàng ở gần suối Xuân An, phường Xuân Hương - Đà Lạt là một lát cắt khác cho thực trạng bất cập của quy hoạch. Nhiều năm trước, ông Hoàng tích góp mua được căn nhà nhỏ trong hẻm với ước mơ dựng xây một tổ ấm tươm tất. Thế nhưng, khi bắt tay vào làm thủ tục xây dựng lại nhà, ông mới ngã ngửa vì một phần diện tích đất đã bị quy hoạch làm đường giao thông. Diện tích còn lại quá nhỏ, không thể xây dựng. Ông Hoàng đành sống tạm bợ trong căn nhà cấp bốn. Sau đó, do nhà xuống cấp quá nghiêm trọng, ông đành bán rẻ lại cho người khác để chuyển đi nơi khác sinh sống.

Tương tự, tại phường Lâm Viên - Đà Lạt, nhiều thửa đất vốn là đất ở đô thị hợp pháp, người dân đã được cấp sổ đỏ và sinh sống ổn định. Tuy nhiên, các quy hoạch phân khu lại đưa những khu đất này thành đất cây xanh công cộng, đất công trình sự nghiệp hoặc giao thông mở mới.

Khảo sát tại các phường thuộc đô thị Đà Lạt, nhiều nơi khác còn tồn tại nghịch lý lớn: Có những khu vực vốn là đất rừng dốc đứng thì sau đó lại được cho phép xây dựng khiến liên tục xảy ra tình trạng sạt lở mùa mưa. Ngược lại, có những khu vực người dân đã định cư lâu đời, là đất xây dựng hợp pháp, thì đột ngột bị quy hoạch thành công viên cây xanh, hay đường giao thông mở mới. Sự chồng chéo này khiến nhiều người dân rất bức xúc.

Cần kiên quyết loại bỏ quy hoạch “treo”

Theo đại diện UBND các phường, việc đất ở hợp pháp của người dân bị quy hoạch thành đất công cộng, cây xanh chính là nguyên nhân trực tiếp phát sinh đơn thư kiến nghị, khiếu nại kéo dài thời gian qua. Khi đất ở bị quy hoạch thành loại đất khác, người dân hoàn toàn mất đi căn cứ để được công nhận, chuyển mục đích sử dụng đất hay xin cấp phép xây dựng, sửa chữa nhà ở. Đáng nói hơn, do chưa có quyết định thu hồi đất chính thức nên họ cũng không nhận được bất kỳ khoản bồi thường nào. Họ bị mắc kẹt giữa ranh giới của luật pháp và thực tế, tạo nên những vùng quy hoạch “treo” đằng đẵng qua nhiều năm.

Hiện nay, UBND tỉnh đang triển khai quy hoạch liên phường, thiết nghĩ, các sở ngành và địa phương cần rà soát lại toàn diện, những danh mục quy hoạch thiếu tính thực tiễn cần phải kiên quyết loại bỏ để trả lại quyền lợi hợp pháp cho người dân, đồng thời cũng là để “cởi trói” cho nguồn lực đất đai.