Patriot được nâng cấp đánh chặn toàn hướng, tiệm cận S-400

Quân đội Mỹ đang nâng cấp hệ thống phòng không Patriot với bệ phóng và tên lửa đánh chặn mới, nhằm cho phép tổ hợp này tấn công các mục tiêu đã bay qua vị trí triển khai hoặc nằm phía sau, thay vì chỉ đối đầu trực diện như hiện nay. Theo mô tả, các mô phỏng kỹ thuật số cho thấy loại tên lửa mới có đủ động năng để thực hiện đánh chặn theo hướng đuổi kịp.

Tổng quan về thay đổi trên Patriot

Thông tin từ phía Quân đội Mỹ cho biết việc chuyển đổi sang các tên lửa đánh chặn và bệ phóng mới sẽ mở rộng đáng kể vùng tác chiến của Patriot. Khả năng tấn công mục tiêu ở phía sau giúp giảm khoảng trống trong vùng bảo vệ, đặc biệt khi đối phương sử dụng đường bay cơ động, thay đổi hướng sau khi tiếp cận khu vực phòng thủ.

Trong cấu hình hiện tại, Patriot gặp hạn chế rõ rệt khi phải tấn công các mục tiêu trên không không bay theo quỹ đạo đối đầu trực tiếp. Nếu mục tiêu đã vượt qua khu vực triển khai, bệ phóng Patriot khó có thể thực hiện đánh chặn hiệu quả nếu không di chuyển toàn bộ bệ phóng, gây mất thời gian và hạn chế tính linh hoạt chiến thuật.

Hạn chế kỹ thuật của bệ phóng M903 hiện nay

Nguồn tin mô tả hai yếu tố chính khiến tên lửa đánh chặn trên Patriot hiện chưa thể thực hiện nhiệm vụ truy đuổi mục tiêu một cách hiệu quả.

Thứ nhất, bệ phóng M903 được thiết kế nghiêng với góc khoảng 38 độ, khiến tên lửa được phóng đi theo một hướng đã định sẵn. Vì vậy, trước khi khai hỏa, bệ phóng phải được căn chỉnh thẳng hàng với hướng chung của mục tiêu, để tên lửa bay ngay vào khu vực mong muốn. Nếu không, tên lửa sẽ phải thực hiện một cú ngoặt lớn, có thể lên tới 180 độ, gây lãng phí đáng kể năng lượng động học.

Thứ hai, dù bệ phóng có khả năng xoay nhưng lại bị giới hạn bởi yêu cầu phải luôn nằm trong tầm nhìn của radar, với góc bao phủ chỉ khoảng 90 độ. Toàn bộ hệ thống Patriot do đó thường được triển khai sao cho khu vực 90 độ này hướng thẳng vào mối đe dọa chính, tạo nên cấu hình tối ưu cho đánh chặn đối đầu nhưng kém linh hoạt với các mục tiêu đến từ hướng khác hoặc đã bay vượt qua.

Bệ phóng CAML và tên lửa phòng không tầm xa mới

Để khắc phục các hạn chế trên, đại diện nhà sản xuất cho biết đang triển khai một bệ phóng mới có tên CAML (Common Autonomous Multi-Domain Launcher). Theo mô tả, bệ phóng CAML sẽ có tính chuyên biệt hơn, với độ nghiêng được giảm bớt so với M903. Điều chỉnh góc phóng này được kỳ vọng giúp mở rộng vùng không gian có thể phóng tên lửa hiệu quả, hỗ trợ tốt hơn cho các nhiệm vụ đánh chặn mục tiêu ở nhiều hướng khác nhau.

Cùng với bệ phóng mới, một chương trình phát triển tên lửa phòng không tầm xa, hoạt động ở độ cao lớn cũng đang được khởi động. Theo phía phát triển, tất cả các mô phỏng kỹ thuật số cho thấy với tên lửa đánh chặn mới, Patriot sẽ có thể hoạt động theo hướng đuổi kịp mục tiêu, thay vì chỉ đánh chặn đối đầu. Nói cách khác, tên lửa sẽ có đủ động năng để theo bám và tiêu diệt mục tiêu kể cả khi chúng đã vượt qua khu vực triển khai ban đầu của hệ thống.

Sự kết hợp giữa bệ phóng CAML và tên lửa tầm xa mới hướng tới thay đổi hình học tác chiến của Patriot, từ cấu hình ưu tiên một hướng đe dọa chính sang khả năng bao phủ rộng hơn, linh hoạt hơn trước các đường bay phức tạp.

Tiến gần khả năng toàn hướng của S-400 và HQ-9

Theo báo chí Mỹ, nhiều hệ thống phòng không đang được sử dụng rộng rãi, trong đó có S-400 của Nga và HQ-9 của Trung Quốc, sử dụng bệ phóng có khả năng bắn tên lửa theo phương thẳng đứng. Cách bố trí này cho phép tên lửa đánh chặn không bị ràng buộc bởi một hướng phóng cố định, từ đó có thể tấn công mục tiêu ở cả phía trước lẫn phía sau trận địa.

Trong khi đó, Patriot với thiết kế bệ phóng dạng nghiêng đặc trưng không thể phóng theo phương thẳng đứng trong bất kỳ trường hợp nào, dù về mặt kỹ thuật có thể đạt đến cấu hình gần tương tự. Điều này tạo ra khác biệt đáng kể về mặt chiến thuật: S-400 và HQ-9 có khả năng tiếp cận các mục tiêu từ nhiều hướng linh hoạt hơn, trong khi Patriot hiện tại phải bố trí trận địa tối ưu theo một cung 90 độ.

Với việc bổ sung bệ phóng CAML và tên lửa đánh chặn mới có khả năng đuổi bắt, Patriot được định hướng tiến gần hơn đến khả năng tấn công mục tiêu toàn hướng như S-400, dù cách tiếp cận kỹ thuật khác biệt.

Tác động chiến thuật và áp lực từ chiến trường

Đầu năm nay, Quân đội Mỹ chính thức xác nhận rằng các cải tiến chiến thuật của Nga, trong đó có những nâng cấp cho phép tên lửa tấn công thay đổi quỹ đạo và cơ động thay vì bay theo đường đạn đạo truyền thống, đang gây ra những vấn đề thực sự đối với các khẩu đội Patriot được cung cấp cho Lực lượng vũ trang Ukraine. Bên cạnh đó, quy mô lớn của các cuộc tấn công cũng tạo thêm áp lực lên hệ thống phòng không này.

Trong bối cảnh đó, việc Nga liên tục nâng cấp tên lửa, kết hợp với mật độ và cường độ tấn công cao, được đánh giá là một trong những yếu tố buộc Patriot phải thay đổi tương ứng. Nâng cấp bệ phóng và tên lửa đánh chặn theo hướng mở rộng vùng tác chiến, đặc biệt là khả năng truy đuổi mục tiêu ở phía sau, là một phản ứng kỹ thuật trực tiếp trước yêu cầu mới từ chiến trường.

Về mặt chiến thuật, nếu các nâng cấp được triển khai đúng như mô phỏng, Patriot sẽ giảm đáng kể vùng "mù" phía sau trận địa, cho phép duy trì khả năng bảo vệ ngay cả khi mục tiêu đã vượt qua hướng triển khai chính. Điều này cũng giúp hệ thống linh hoạt hơn trước các loại tên lửa tấn công có quỹ đạo cơ động, không còn bó buộc trong hình thái đường đạn đạo truyền thống.

Theo nguồn Topwar, quá trình phát triển vẫn đang diễn ra. Khi được hoàn thiện và triển khai, các cải tiến này sẽ thay đổi đáng kể cách Patriot được sử dụng trong phòng không tầm xa, dù lộ trình và thời điểm trang bị thực tế chưa được nêu cụ thể trong thông tin hiện có.