Quản lý, khai thác, sử dụng vỉa hè và những điều cần làm ngay

Từ đây câu chuyện chính quyền địa phương cho thuê vỉa hè được đề cập tới, khi cách đây không lâu tháng 5/2026, Sở Xây dựng TP Hà Nội có chủ trương đề xuất thí điểm cho thuê vỉa hè kinh doanh. Theo đó, thủ đô đang xem xét đề án thí điểm cho thuê vỉa hè, lòng đường phục vụ kinh doanh với mức phí dự kiến từ 20.000 - 45.000 đồng/m²/tháng. Trước đó năm 2021, TP Hà Nội đã thí điểm một số tuyến phố cho thuê vỉa hè. Những khu vực đang thuê vỉa hè đều bài trí bàn ghế khá gọn gàng, ngoài phần diện tích cho thuê còn một phần vỉa hè dành cho người đi bộ nên việc cho thuê không ảnh hưởng quá lớn đến người đi bộ và lưu thông.

Quay trở lại câu chuyện ra quân lập lại trật tự vỉa hè ở đô thị Phan Thiết, một vấn đề không mới lại được đặt ra, là sau khi lực lượng chức năng rời đi hay qua đợt cao điểm, liệu vỉa hè có tiếp tục bị tái lấn chiếm? Câu hỏi này không nhằm phủ nhận sự cần thiết của việc xử lý vi phạm. Ngược lại, nó đặt ra yêu cầu phải tìm một giải pháp căn cơ hơn đối với những khu vực mà nhu cầu kinh doanh trên vỉa hè đã tồn tại từ lâu và gắn với sinh kế của người dân. Vì vậy, việc các hộ dân có thể trả phí để kinh doanh ở một phần lòng đường, vỉa hè cũng sẽ bảo đảm cho công tác quản lý được thực thi một cách có sự giám sát, công khai, minh bạch và bảo đảm sự công bằng.

Điển hình như khu vực đô thị Phan Thiết một số tuyến đường lâu nay đã hình thành nét văn hóa ăn uống về đêm, thu hút du khách trong và ngoài nước như: Phạm Văn Đồng, Hùng Vương, Tuyên Quang, Lê Duẩn, Nguyễn Đình Chiểu, Huỳnh Thúc Kháng… Ngoài ra một số vị trí, địa điểm kinh doanh có truyền thống, đã trở thành văn hóa, nét đặc trực riêng của địa phương phía đông nam tỉnh.

2. Thực tế, không phải vỉa hè nào cũng giống nhau. Phần vỉa hè nào bắt buộc phải dành toàn bộ cho người đi bộ thì phải kiên quyết bảo vệ. Nhưng ở những nơi có đủ điều kiện, có thể tính toán một phần diện tích để kinh doanh với những quy định rất cụ thể: diện tích bao nhiêu, sử dụng vào thời gian nào, loại hình kinh doanh gì, mức phí ra sao và quan trọng nhất là phần không gian dành cho người đi bộ phải được bảo đảm như thế nào?

Đô thị Phan Thiết có một đặc thù mà không phải đô thị nào cũng có: đó là kinh tế du lịch và kinh tế đêm. Nhiều tuyến đường, khu vực ở Phan Thiết đã hình thành hoạt động ăn uống, dịch vụ từ lâu. Những không gian ấy, nếu được tổ chức tốt, không chỉ phục vụ nhu cầu của người dân mà còn có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Nhưng nếu để phát triển tự phát, vỉa hè rất dễ trở thành nơi đặt bàn ghế, dựng mái che, để xe, tập kết hàng hóa… khiến người đi bộ phải xuống lòng đường. Khi đó, cái được của người kinh doanh lại trở thành cái mất của cộng đồng.

Đó cũng là lý do Phan Thiết có thể được xem xét như một địa bàn để nghiên cứu, thí điểm mô hình sử dụng có thu phí đối với một số đoạn vỉa hè đủ điều kiện. Khi ấy, Nhà nước có thêm nguồn thu; người kinh doanh có một không gian hợp pháp để hoạt động; lực lượng chức năng có cơ sở để quản lý; còn người đi bộ vẫn được bảo đảm quyền sử dụng không gian công cộng.

Nếu làm được như vậy, kinh tế đêm của Phan Thiết chắc chắn sẽ được tổ chức bài bản hơn, thay vì phát triển tự phát. Những nét văn hóa ẩm thực đường phố có thể được gìn giữ mà không đánh đổi bằng sự lộn xộn của đô thị.

Và quan trọng hơn, người dân không còn phải sống trong cảnh “ra quân thì dẹp, hết ra quân lại tái chiếm”. Cho thuê vỉa hè, nếu được nghiên cứu và thực hiện đúng cách, sẽ là phương thức để quản lý chặt chẽ hơn những hoạt động vốn đang tồn tại.