Quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm: Chiến lược hạ tầng và dư địa phát triển bền vững

Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã đặt ra nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các cơ chế đặc thù. Trọng tâm của chiến lược này là việc xây dựng quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn 100 năm, dự kiến sẽ được thông qua vào cuối tháng 10 tới.

Tư duy "để dành" tài nguyên cho thế hệ tương lai

Theo TSKH - KTS. Ngô Viết Nam Sơn, tầm nhìn 100 năm không phải là bản vẽ chi tiết cho thế kỷ sau, mà là định hướng sử dụng tài nguyên ngay từ hiện tại. Cốt lõi của tư duy này là việc giữ lại dư địa phát triển, không khai thác cạn kiệt quỹ đất trong một giai đoạn để các thế hệ sau có điều kiện điều chỉnh và thích ứng.

Một trong những chỉ tiêu quan trọng là nâng tỷ lệ không gian xanh. Hiện nay, diện tích cây xanh tại TP.HCM chỉ đạt khoảng 0,5-0,55 m²/người, trong khi mục tiêu cần hướng tới là 10-15 m²/người. Việc tăng mật độ xanh không chỉ giúp đô thị thông thoáng, giảm ngập lụt, giảm hiệu ứng đảo nhiệt mà còn tạo ra quỹ đất dự trữ chiến lược.

Dịch chuyển phát triển về vùng đất cao

Để ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng, quy hoạch mới định hướng ưu tiên phát triển tại các vùng có cao độ tốt. Cụ thể, các khu vực phía Bắc và Tây Bắc như vùng Củ Chi, vùng Hóc Môn (TP.HCM) được đánh giá cao nhờ địa hình ổn định hơn so với khu vực trung tâm hiện hữu.

Ngược lại, tại các vùng đất thấp, mật độ xây dựng sẽ được kiểm soát ở mức thấp. Chiến lược này giúp giảm thiểu chi phí xử lý và di dời trong trường hợp xảy ra các biến cố môi trường dài hạn, đảm bảo tính bền vững cho cấu trúc đô thị.

Hạ tầng chiến lược và đột phá Logistics

Hệ thống hạ tầng đa phương thức gắn với kinh tế biển được xác định là xương sống của nền kinh tế. Trục kết nối liên hoàn sẽ hình thành từ các khu công nghiệp tại phường Bình Dương (TP. Đồng Nai) và khu vực Thủ Đức (TP.HCM) xuống cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và khu vực Cần Giờ.

Điểm mấu chốt để giảm chi phí logistics là đưa đường sắt chạy trực tiếp vào các khu công nghiệp, kết nối thẳng ra cảng biển. Việc tối ưu hóa chuỗi vận chuyển này không chỉ nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp mà còn giải quyết bài toán ùn tắc giao thông đô thị khi tách biệt dòng xe tải trọng lớn ra khỏi các trục nội đô.

Khơi thông thể chế và mô hình đô thị đặc biệt

TP.HCM cần một bước nhảy vọt thông qua việc tái cấu trúc toàn diện dựa trên ba trụ cột: tư duy khoa học dữ liệu, liên kết vùng chặt chẽ và kinh tế thị trường. Các mô hình như phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) cần được vận hành theo nguyên tắc hợp tác công - tư (PPP) để phân chia lợi ích minh bạch.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, giới chuyên gia đề xuất cần trao quyền thực chất cho Thành phố thông qua Luật Đô thị đặc biệt. Luật này cần cho phép TP.HCM chủ động quyết định các vấn đề then chốt như ranh giới dự án, chính sách đất đai, bồi thường và tái định cư. Đặc biệt, việc nâng tỷ lệ ngân sách giữ lại lên mức 25-30% sẽ tạo nguồn tài chính ổn định để Thành phố chủ động đầu tư vào các công trình hạ tầng trọng điểm.