“Sâm nước” sông La Ngà

Vượt lũ thu tiền

Tháng 7, vùng Tánh Linh đã vào mùa mưa. Những cơn mưa sầm sập kéo về bất chợt khiến nước sông La Ngà thêm đục ngầu, cuồn cuộn. Thế nhưng, đến cầu Gia An, trước mắt hiện ra khung cảnh những lồng bè nối tiếp nhau như mô hình đoàn tàu trẻ thơ lững lờ trên mặt sông thật thanh bình. Cứ như đang thách thức trước sức mạnh con nước, dù biết đến tháng 9, 10 hằng năm, đỉnh lũ trên sông La Ngà cũng sẽ diễn ra và năm nào cũng ngập lụt tràn bờ. Vì dòng chảy sông La Ngà bắt nguồn từ cao nguyên Di Linh, được hợp lưu từ các con suối trên độ cao hơn 1.000 m, trước khi đổ xuống nơi thấp hơn vào cụm hồ thủy điện Hàm Thuận - Đa Mi rồi khi mưa lớn, phải xả lũ. “Ở phía hạ du này, không biết sao lũ cá chình cầm cự nổi qua mùa lũ”, tôi thầm nghĩ.

“Không sao hết, cứ nước lên thì lồng bè lên theo, vì chúng được đóng bằng phi nổi bện cùng đống dây nhợ mắc trong bờ mà. Nhà tui vừa mua dây về gia cố lại bè nuôi trước mùa mưa cho chắc, mất thêm chục triệu đồng”, ông Mai Mười có bè nuôi gần chân cầu Gia An vừa rót nước mời khách vừa nói. Biết gia đình ông nuôi cá chình trên khúc sông này từ 20 năm qua nên cái cách bình thản “ôm vài trăm triệu” gồm tiền giống, tiền thức ăn nuôi mấy tháng qua và các chi phí khác, đón lũ về đó của ông khiến người ngoài như tôi cũng thấy yên tâm.

“Tụi cá này sợ nhất vào mùa khô, nước trên sông ít, thiếu oxy nên những con yếu sẽ chết. Chứ mùa mưa, miễn bảo vệ được bè, không bị trôi thì sẽ không sao. Trong mấy lồng bè thì có 1 lồng, nhà sẽ xuất bán vào tháng 10 này. Hi vọng lúc đó giá được 590.000 đồng như đợt xuất vào tháng 5 của năm ngoái”, ông Mười chia sẻ. Rồi kể tiếp, giá ấy cao nhất từ 20 năm qua, tính từ khi ông quyết định không đánh bắt cá tự nhiên trên sông La Ngà nữa mà chuyển sang nuôi cá chình. Buổi đầu ấy, ông mày mò học hỏi nuôi. Không ngờ, cá sinh trưởng tốt, bán được tiền. Tin hay loan nhanh, nhiều người trong thôn, xóm cùng nuôi. Mấy năm sau, xã Gia An lúc ấy thấy sinh kế này triển vọng đã thành lập tổ hợp tác nuôi cá chình, cho tập huấn kỹ thuật. Đến nay, trên khúc sông này có khoảng 100 lồng bè của 26 hộ dân.

“Anh Mười và nhiều hộ dân khác nuôi cá chình ở đây đều nắm vững kỹ thuật nuôi. 1 vụ nuôi kéo dài 20 - 24 tháng và người nuôi tốt thì tỷ lệ thất thoát cũng khoảng 40%”, ông Hoàng Trung Thành, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tánh Linh góp chuyện. Tức phải qua 2 mùa lũ hoặc lệch thì 1 mùa nhưng những con sống tốt thường cho trọng lượng lớn, cộng thêm giá cao từ 400.000 đồng/kg trở lên nên người nuôi ít bị lỗ. Như năm ngoái, với giá cá cao, nhiều hộ dân đã trúng đậm. Sau đó, cả 1 khúc sông trở nên xôm tụ, khi nhiều hộ thuê thợ lặn dọn dẹp mặt bằng dưới đáy sông, rào lại lưới, mua dây chằng buộc… để bè nuôi cá chắc chắn. Thêm nhiều người nữa tham gia nuôi, đều ráp vào khoảng trống cạnh các lồng bè có sẵn. Vì không phải ở đâu trên sông La Ngà này cũng có thể nuôi. Bằng chứng chỗ khúc sông, nơi ông Mười và nhiều hộ dân khác đặt lồng bè nối tiếp thì phía bờ đối diện lại trống trơn. “Phải là chỗ có nước chảy tốt…”, ông Mười dừng lại cứ như nhất thời không thể nói hết về 1 nghề mà sản phẩm của nó được ví như nhân sâm dưới nước.

Thương hiệu cá chình La Ngà Tánh Linh?

Vợ ông Mười kể về hành trình mua đồ ăn cho mấy lồng bè cá chình, thường là cá tạp từ biển, vì cá sông, suối không đủ cho sức ăn của hàng ngàn con ở 100 lồng bè này. Riêng nhà bà, mỗi ngày cũng cần đến 30 kg cá tươi băm trộn với muối... Ở nông thôn mà phải mua cá biển từng ngày thì biết nhọc ra sao, lại kéo dài 20 - 24 tháng.

“Thiếu tiền mua thức ăn cho cá thì khoảng 20 tháng là có hộ xuất bán nhưng giá không cao bằng cá nuôi đủ 24 tháng. Lúc này, cá to cũng phải 4-7 kg. Thương lái rất thích. Cân hết, không kỳ kèo gì. Họ nói, cứ cá chình La Ngà là nhà hàng mua, phục vụ khách nhà giàu. Nghe nói thịt cá săn chắc, dai ngọt tự nhiên, chắc nhờ nước trên sông luôn chảy”.

Đúng là chúng tôi, những người đang ngồi dưới rừng cao su nhìn những lồng cá dưới sông này, xem từng con cá được vớt lên này nhưng chưa từng thưởng thức thịt cá. Khi tìm hiểu qua google thì hàng loạt những lời có cánh dành cho loại thủy sản này hiện ra. Như cá chình là loài thủy đặc sản quý, có giá trị kinh tế cao, hàm lượng protein của thịt cá chình cao hơn thịt bò, thịt lợn và trứng gà, đặc biệt là hàm lượng vitamin rất cao. Ở Trung Quốc coi cá chình là “nhân sâm dưới nước”.

Hay không chỉ là một loại hải sản cao cấp xuất hiện trong các nhà hàng sang trọng, cá chình còn là bài thuốc quý giúp bồi bổ cơ thể, đặc biệt là tăng cường sinh lực và duy trì phong độ đỉnh cao của phái mạnh…

Cuối cùng nhấn mạnh rằng, có rất nhiều công trình nghiên cứu tìm hiểu điều khiển sinh sản giống cá chình nhưng hiện tại chủ yếu vẫn sử dụng nguồn cá giống thu vớt, đánh bắt trong vùng nước tự nhiên.

Thực tế tại làng nuôi cá chình ở Tánh Linh là minh chứng điều đó. Các hộ nuôi khao khát chủ động nguồn giống, bởi lâu nay trước mỗi mùa vụ đều mua cá giống ở các tỉnh miền Trung với giá rất cao. 1 lồng bè lớn thả khoảng 1.000 con, tiền giống cũng hơn 100 triệu đồng, chưa tính tỷ lệ thất thoát. Thực tế, chính những nơi bán cá giống này, nghe nói cũng nhọc nhằn theo hành trình đặc biệt mà các nhà khoa học phát hiện: “Cá chình di cư ra biển sâu đẻ trứng. Trứng nở ra thành cá bột có hình dẹt như lá liễu, sau 1 năm mới trôi dạt vào cửa sông. Hằng năm cuối đông đầu xuân, cá con tập trung ở vùng cửa sông di cư vào vùng nước ngọt và sinh trưởng ở đấy”.

Nhưng vượt trên tất cả, vùng nuôi cá chình ở Tánh Linh đang trên đà phát triển. “Sao không đăng ký nhãn hiệu tập thể, sản phẩm Ocop… để giữ và củng cố thương hiệu: cá chình La Ngà Tánh Linh nhỉ?”, tôi gợi ý. Vợ chồng ông Mười, ông Thành đều nhìn tôi với nét mặt nhiều hi vọng …