Sáng chế súng cối mang lưới của Nga: tiềm năng và giới hạn trong đánh chặn UAV
Bằng sáng chế của Đại học Bang Penza mô tả đạn súng cối bung lưới và ba dù để bắt UAV ở tầm khoảng 1 km, nhưng chưa có dữ liệu thử nghiệm công khai nào.
Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Bang Penza của Nga đề xuất dùng súng cối phóng quả đạn mang lưới để đánh chặn UAV. Theo mô tả bằng sáng chế được Defense Express dẫn lại, quả đạn sẽ bung lưới tại điểm gặp đã tính trước, sau đó dùng ba dù để hãm rơi cả UAV lẫn lưới. Tuy nhiên, thiết kế chưa có kết quả thử nghiệm công khai về hiệu quả trong điều kiện thực tế.
Cơ chế đánh chặn bằng lưới và ba dù
Phương án Penza sử dụng một quả đạn đặc biệt được phóng từ súng cối về phía UAV. Khi tới điểm đánh chặn dự kiến, phần đầu quả đạn mở ra, giải phóng ba ống kim loại. Các ống tách khỏi nhau, kéo tấm lưới bung thành dạng tam giác nhằm giữ mục tiêu.
Nếu UAV mắc vào lưới, ba dù sẽ bung để giảm tốc độ rơi. Về lý thuyết, cơ chế này có thể hạn chế mảnh vỡ rơi xuống khu vực bên dưới so với phương án phá hủy UAV trên không. Việc đưa UAV xuống đất tương đối nguyên vẹn cũng có thể hỗ trợ kiểm tra camera, thiết bị liên lạc và linh kiện của mục tiêu.
Nhóm phát triển đặt mục tiêu tầm đánh chặn khoảng 1 km và đề xuất hai hình thức triển khai: cố định hoặc lắp trên phương tiện. Hệ thống phát hiện và điều khiển hỏa lực sẽ theo dõi UAV, tính điểm gặp trước khi khai hỏa.
Dù vậy, các thông số then chốt vẫn chưa được công bố, gồm xác suất bắt trúng, kích thước tấm lưới, tốc độ UAV có thể xử lý và thời gian giữa các phát bắn. Bằng sáng chế cũng đề cập biến thể dùng khí nén hoặc lò xo thay thuốc phóng, với khả năng tái sử dụng, song ứng dụng bắt chim và mức độ an toàn chưa có dữ liệu đánh giá.
Khác biệt với các hệ thống bắt UAV bằng lưới
Bắt UAV bằng lưới không phải phương pháp mới. SkyWall Patrol của OpenWorks Engineering dùng khí nén để phóng đầu đạn mang lưới ở khoảng cách lên tới 100 m. Sau khi giữ mục tiêu, dù được bung ra để đưa UAV và đầu đạn xuống đất có kiểm soát.
Trong khi đó, DroneHunter của Fortem Technologies là một UAV đánh chặn có thể tự bay tới gần mục tiêu rồi phóng lưới. Tháng 1/2026, hệ thống này được lựa chọn trong đợt mua đầu tiên thuộc sáng kiến Replicator 2 của Lầu Năm Góc nhằm đối phó UAV nhỏ. Theo Fortem, UAV bị bắt có thể được kéo tới khu vực an toàn thay vì rơi tự do.
| Hệ thống | Phương thức tiếp cận | Thông tin được công bố |
|---|---|---|
| Thiết kế Penza | Đạn súng cối bay tới điểm gặp tính trước | Mục tiêu tầm đánh chặn khoảng 1 km |
| SkyWall Patrol | Thiết bị cầm tay phóng lưới bằng khí nén | Khoảng cách lên tới 100 m |
| DroneHunter | UAV đánh chặn cơ động, phóng lưới | Có thể đưa mục tiêu về khu vực an toàn theo nhà sản xuất |
Sự khác biệt kỹ thuật chính là mức độ phụ thuộc vào dự đoán quỹ đạo. SkyWall vận hành ở cự ly tương đối gần, còn DroneHunter có thể cơ động theo mục tiêu. Thiết kế Penza cần đưa quả đạn đến đúng điểm mà UAV sẽ xuất hiện sau một khoảng thời gian bay.
Điểm khó của phương án tính điểm gặp
Theo thông tin được công bố, chưa thấy cơ chế giúp quả đạn tự điều chỉnh quỹ đạo sau khi rời nòng. Vì vậy, hiệu quả phụ thuộc vào chuỗi phát hiện, bám sát mục tiêu và tính toán điểm đánh chặn trước khi bắn.
Về nguyên lý, UAV bay ổn định về hướng và tốc độ sẽ dễ dự đoán hơn. Ngược lại, UAV FPV nhỏ có thể đổi hướng, thay đổi độ cao hoặc tốc độ chỉ trong vài giây. Nếu mục tiêu cơ động sau khi quả đạn rời nòng, điểm gặp đã tính trước có thể không còn phù hợp.
Thách thức còn tăng lên khi phải xử lý nhiều UAV cùng lúc. Khi đó, hệ thống không chỉ cần độ chính xác mà còn phải có năng lực phát hiện, theo dõi nhiều mục tiêu, tính toán nhanh, nạp đạn và bắn liên tiếp.
Trong báo cáo tháng 7/2026, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ nhận định không có một loại vũ khí đơn lẻ nào đủ khả năng bảo vệ đầy đủ trước mọi loại UAV nhỏ. Báo cáo đề cập phương án làm UAV mắc lưới như một biện pháp vô hiệu hóa, đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận phòng thủ nhiều lớp.
Chưa đủ dữ liệu để đánh giá khả năng triển khai
Nếu đạt được các thông số được mô tả, hệ thống Penza có thể phù hợp hơn tại khu vực cố định như sân bay, kho hậu cần hoặc cơ sở công nghiệp, nơi vùng trời được giám sát liên tục. Tại những địa điểm này, việc theo dõi và dự đoán đường bay có thể thuận lợi hơn so với môi trường cơ động.
Tuy nhiên, tầm khoảng 1 km chỉ có giá trị thực tế khi đi kèm xác suất đánh chặn đủ cao. Thiết kế vẫn cần chứng minh độ ổn định của lưới và dù sau gia tốc lúc phóng, cũng như hiệu quả trước các loại UAV có kích thước, khối lượng và đặc tính bay khác nhau. Khi chưa có dữ liệu về tỷ lệ đánh chặn, thời gian phản ứng và giá mỗi phát bắn, đây vẫn là một phương án kỹ thuật đáng theo dõi hơn là hệ thống đã sẵn sàng triển khai.