SCALP sản xuất tại Ukraine: năng lực tấn công sâu tăng lên nhưng khó thay đổi cục diện nhanh

Anh cho phép chuyển giao công nghệ mật để hỗ trợ sản xuất tên lửa hành trình SCALP tại Ukraine, theo mục tiêu do Paris và Kiev đặt ra cho cuối năm nay. Nếu được triển khai, dây chuyền này có thể bổ sung năng lực tấn công các mục tiêu quân sự ở khoảng cách hàng trăm km, nhưng chưa đồng nghĩa Ukraine có thể nhanh chóng thay đổi cán cân trên chiến trường.

Yếu tố quyết định là tốc độ xây dựng năng lực sản xuất và khả năng mở rộng sản lượng. Nguồn tin cho biết quá trình này có thể mất vài năm, trong khi Ukraine vẫn đối mặt tình trạng thiếu tên lửa phòng không, đặc biệt là đạn đánh chặn cho hệ thống Patriot.

Kế hoạch sản xuất SCALP tại Ukraine

SCALP là tên lửa hành trình phóng từ trên không do tập đoàn quốc phòng châu Âu MBDA sản xuất. Anh và Pháp chưa công bố số lượng tên lửa SCALP/Storm Shadow đã chuyển giao cho Ukraine, song Kiev đã sử dụng các phiên bản nhập khẩu để tấn công những mục tiêu kiên cố.

Việc giải mật thông tin về các linh kiện do Anh sản xuất được xem là bước then chốt để hiện thực hóa dây chuyền tại Ukraine. Tuy nhiên, chuyển giao công nghệ không tự động tạo ra năng lực sản xuất quy mô lớn. Việc tổ chức dây chuyền, bảo đảm linh kiện và tăng sản lượng đều là những bước cần thời gian.

Năm 2025, MBDA đã khởi động lại các dây chuyền sản xuất SCALP/Storm Shadow từng ngừng hoạt động suốt 15 năm. Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Sébastien Lecornu đánh giá loại tên lửa này đã chứng minh hiệu quả trong giao tranh cường độ cao hiện đại và tại những thời điểm mang tính quyết định.

Thông số kỹ thuật và phương thức tác chiến

Theo dự án Missile Threat thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, SCALP sử dụng động cơ phản lực, có tầm bắn tối đa khoảng 550 km và đầu đạn xuyên phá nổ mạnh nặng 400 kg. Đây là cấu hình phù hợp với nhiệm vụ đánh các mục tiêu nằm sâu trong hậu phương đối phương.

Tên lửa kết hợp dẫn đường quán tính, định vị toàn cầu GPS, đối chiếu địa hình, cảm biến hồng ngoại và thuật toán tự động nhận diện mục tiêu. Tổ hợp này nhằm duy trì độ chính xác trong nhiều điều kiện thời tiết.

Sau khi rời máy bay Su-24 hoặc Mirage 2000, SCALP bay bám sát địa hình để hạn chế khả năng bị phát hiện và đánh chặn bởi phòng không. Với đầu đạn xuyên phá, tên lửa có thể được dùng nhằm vào các mục tiêu quân sự kiên cố hoặc nằm dưới lòng đất, như hầm chỉ huy.

Giới hạn của năng lực tấn công tầm xa

SCALP/Storm Shadow lần đầu được sử dụng nhằm vào các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Nga vào tháng 11/2024. Năng lực này khác với UAV hạng nhẹ mà Ukraine thường sử dụng để tấn công các mục tiêu lộ thiên, như nhà máy lọc dầu hoặc kho bãi.

Dù vậy, việc tăng số lượng tên lửa tầm xa không giải quyết trực tiếp nhu cầu phòng không. CNN dẫn thông tin từ một khẩu đội Patriot tại Ukraine hồi đầu tháng cho biết hệ thống này đã không khai hỏa trong nhiều tuần vì thiếu đạn đánh chặn.

Ukraine từng đề nghị sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot trong nước. Tổng thống Trump ban đầu ủng hộ ý tưởng vào đầu tháng 7 nhưng sau đó rút lại; chính quyền Mỹ cũng từ chối các nỗ lực của Ukraine nhằm mua tên lửa hành trình Tomahawk tầm xa.

Năng lực tên lửa nội địa song song

Bên cạnh SCALP, Ukraine tiếp tục phát triển tên lửa trong nước. Nhà sản xuất Fire Point đã chế tạo tên lửa hành trình FP-5 Flamingo với tầm bắn được nêu lên tới 3.000 km.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết FP-5 Flamingo đã được sử dụng để tấn công một cơ sở quan trọng sản xuất thiết bị điện tử cho tên lửa của Nga, cách biên giới Ukraine khoảng 900 km. Theo Peter Dickinson, biên tập viên chuyên mục Ukraine Alert thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, số mục tiêu ngày càng tăng trong tầm bắn của vũ khí Ukraine tạo thêm sức ép lên việc phân bổ nguồn lực phòng thủ của Nga.

Nhìn chung, sản xuất SCALP tại Ukraine có thể giúp Kiev chủ động hơn về nguồn tên lửa tấn công chính xác tầm xa. Tuy nhiên, tác động thực tế phụ thuộc vào thời gian hình thành dây chuyền, quy mô sản xuất và khả năng đồng thời duy trì phòng không trước các mối đe dọa từ trên không.