Sẽ cấp quyền sử dụng khu vực biển?

1. Chuẩn bị bước vào mùa cá Nam, mùa hải sản nhiều sau thời gian được bảo vệ cho sinh sôi nảy nở, 3 hội cộng đồng ngư dân thuộc xã Tân Thành, tỉnh Lâm Đồng bắt đầu lo chuyện hải sản, ngư lưới cụ, cội chà… trong vùng biển được giao quản lý bị tàu thuyền nơi khác, nhất là giã cào bay vào đánh bắt, phá hỏng. Theo lãnh đạo Đồn Biên phòng Tân Thành, năm 2025 đến nay, ngoài xử lý vi phạm hành chính các tàu thuyền với hơn 100 triệu đồng, đơn vị cũng đã đứng ra hòa giải 7 vụ tranh chấp ngư trường với số tiền 25 triệu đồng. Đây là số tiền thỏa thuận đền bù thiệt hại quanh những vụ việc liên quan đến vùng biển đồng quản lý.

Việc đi thuyền trên biển, mà biển là của chung, có đánh bắt, có vướng ngư lưới cụ hư hỏng thì đền cũng là bình thường. Dù có 24 neo rùa phao nổi có ghi chữ đại ý là vùng biển do hội cộng đồng ngư dân đồng quản lý nhằm đánh dấu ranh giới nhưng giữa biển mênh mông, sóng dập dềnh lại kéo dài trên một vùng rộng đến hơn 30 km² nên các tàu thuyền xâm phạm vùng quản lý cho rằng không thấy, không biết cũng là khó triệt buộc. Thế nên, chỉ có thể hòa giải, thỏa thuận đền thiệt hại gây ra chứ không đủ yếu tố để kết tội xâm phạm vùng biển đồng quản lý của ngư dân xã Tân Thành như nhiều người đề nghị.

Đây là tình trạng nảy sinh từ khi 3 hội cộng đồng thuộc 3 xã trước khi sáp nhập thành xã Tân Thành bây giờ gồm Tân Thuận (giờ là Hội cộng đồng ngư dân Biển vàng Tân Thành), Thuận Quý (giờ là Hội cộng đồng ngư dân Thuận Quý, xã Tân Thành) và Tân Thành (giờ là Hội cộng đồng ngư dân Tân Thành) được giao quyền quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại vùng biển thuộc các xã với tổng diện tích hơn 30 km² vào năm 2019.

Ông Đậu Trọng Trung - Chủ tịch Hội cộng đồng ngư dân Biển vàng xã Tân Thành cho biết, sau khi được giao quyền quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại vùng biển đã xác định tọa độ, vĩ độ, ngư dân ở đây có tinh thần trách nhiệm hơn. Đã bảo ban nhau, tuyên truyền và nâng nhận thức bảo vệ nguồn lợi biển tốt. Đã thành lập đội giám sát chống khai thác IUU. Đã thả 14 cội chà để có nơi cho hải sản trú ngụ sinh sản. Nhờ vậy, hằng năm, sản lượng khai thác ở khu vực biển Tân Thuận được 5.000 tấn gồm nhiều loài cá tôm, ốc mực và hải sản tổng hợp. Tuy nhiên, trong vùng quản lý vẫn còn nạn giã cào nhám hoạt động, ảnh hưởng nguồn lợi thủy sản.

2. Câu chuyện giao quyền quản lý cho các hội cộng đồng ngư dân trên theo Điều 10, Luật Thủy sản đã phát huy hiệu quả rõ rệt trên thực tế. Cũng đặt vấn đề quản lý sử dụng không gian biển nhưng ở tầm cao rộng hơn, hoàn chỉnh hơn đã được khơi gợi tại Hội thảo quốc gia “Hoàn thiện thể chế chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại tỉnh Nghệ An vào ngày 5/6/2026 vừa rồi. Trong rất nhiều giải pháp mà các nhà khoa học, chuyên gia đặt ra cho phát triển kinh tế biển bền vững, có đề xuất giải pháp rất mới, mang tính bước ngoặt nên đòi hỏi phải xây dựng chính sách kèm theo.

Đó là hoàn thiện quy định về quản lý, sử dụng không gian biển, giao, cho thuê, đăng ký khu vực biển, bảo đảm phân định rõ trách nhiệm trong quản lý, thực thi, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ vững độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Song song, cũng hoàn thiện quy định về các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển, tài sản gắn liền với khu vực biển, chuyển mục đích sử dụng khu vực biển; nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng khu vực biển, bảo đảm kết hợp phát triển bền vững kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia trên biển.

Trong tờ trình Chính sách của Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Chính phủ có phân tích các giải pháp thực hiện chính sách và đề xuất lựa giải pháp tối ưu để chọn, làm cơ sở sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Ví dụ như giải pháp Thiết lập khung quản lý, sử dụng không gian biển, giao, cho thuê, đăng ký khu vực biển theo hướng phân định rõ trách nhiệm trong quản lý, bảo đảm phù hợp với năng lực thực thi trên các vùng biển, thay vì theo hướng phân quyền tối đa cho địa phương trong phạm vi ranh giới quản lý hành chính của địa phương. Giải pháp này khắc phục được tình trạng cục bộ, “cát cứ”, khó xử lý hiệu quả các vấn đề liên vùng, liên tỉnh, ngoài khơi xa, các hoạt động đa mục đích và các dự án quy mô lớn, hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh tổng hợp.

Để từ đây bảo đảm thực hiện được hàng loạt các mục tiêu, trong đó có mục tiêu cuối cùng và thiết thực. Đó là hoàn thiện các công cụ pháp lý và quản lý nền tảng đối với sử dụng khu vực biển; bao gồm giao, cho thuê, đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, đăng ký quyền sử dụng khu vực biển, cấp và quản lý giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển, lập và quản lý hồ sơ hải chính; tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng không gian biển đa mục đích, tiết kiệm, hiệu quả.

Theo kế hoạch, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội vào tháng 10 năm nay. Khi được thông qua, việc lập và quản lý hồ sơ hải chính trên biển cũng bắt đầu, mở ra một không gian phát triển mới đầy hấp dẫn, nhất là với biển Lâm Đồng có đủ tiềm năng cho phát triển điện gió, nuôi trồng hải sản, khuếch trương du lịch.