Starshield và Starlink: Ukraine bị hạn chế truy cập, UAV và phòng không chịu ảnh hưởng ra sao

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gần đây chỉ trích việc SpaceX hạn chế quyền truy cập vào “dịch vụ Starlink cấp quân sự” của tập đoàn này. Theo ông, hệ thống phòng không và các nhiệm vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine bị tê liệt chỉ bằng một thao tác đơn giản. Diễn biến này khiến dư luận chú ý trở lại tới Starshield, phiên bản quân sự của dịch vụ internet vệ tinh thương mại Starlink do SpaceX phát triển cho Lầu Năm Góc.

Starlink: mạng internet vệ tinh quỹ đạo tầm thấp

Để hiểu về Starshield, trước hết cần nắm rõ Starlink. Đây là mạng lưới internet vệ tinh gồm hơn 11.000 vệ tinh, phát dịch vụ băng thông rộng trực tiếp đến thiết bị đầu cuối của người dùng, có kích thước bằng một tờ báo gấp lại.

Theo The Guardian, Starlink có 13 triệu thuê bao, trải rộng từ các hộ gia đình đến các công ty vận tải biển và các hãng hàng không lớn. Kể từ khi phóng những vệ tinh đầu tiên vào năm 2019, SpaceX đã xây dựng một chòm sao vệ tinh khổng lồ ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, bao phủ phần lớn hành tinh và cung cấp kết nối nhanh hơn so với các vệ tinh liên lạc truyền thống. Đáng chú ý, Starlink không thể được sử dụng cho các hoạt động tấn công quân sự, mà chỉ dành cho các hoạt động phòng thủ hoặc dân sự.

Starshield: nhánh quân sự và tình báo của SpaceX

Trong khi đó, Starshield là đơn vị kinh doanh của SpaceX chuyên phát triển các hệ thống vệ tinh phục vụ mục đích quân sự và tình báo của Bộ Chiến tranh Mỹ. Theo Defense News, các dịch vụ liên lạc an toàn của Starshield sử dụng mã hóa nâng cao, thiết bị đầu cuối chuyên dụng, đồng thời tận dụng công nghệ, kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành của Starlink.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Elon Musk, người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành SpaceX, nêu rõ Starshield thuộc sở hữu và được kiểm soát bởi Chính phủ Mỹ. Theo ông, bất kỳ giới hạn nào về tốc độ hoặc việc sử dụng hệ thống này đều do quân đội Mỹ và cuối cùng là Tổng thống Mỹ quyết định.

Lầu Năm Góc và tranh cãi về giá dịch vụ

Theo báo cáo Reuters đăng năm 2024, Lầu Năm Góc là khách hàng lớn nhất của Starshield và đã chi hàng tỷ USD cho cả dịch vụ Starlink lẫn Starshield. Cơ quan này cũng mua các vệ tinh Starshield chuyên dụng, gồm tàu vũ trụ liên lạc cho nhiệm vụ cảnh báo tên lửa và một chòm sao vệ tinh do thám cho Văn phòng Tình báo Quốc gia Mỹ. Đến nay, Anh cũng đã sử dụng Starshield, trong khi một số đối tác khác của Mỹ đang đánh giá hệ thống này.

Tuy nhiên, ranh giới giữa Starlink và Starshield không phải lúc nào cũng rõ ràng. Hồi đầu năm nay, vấn đề này từng gây tranh cãi khi Lầu Năm Góc bất đồng với SpaceX về mức giá dịch vụ vệ tinh cao hơn dành cho các thiết bị bay không người lái quân sự được dùng trong cuộc xung đột với Iran.

Đáp lại, SpaceX lập luận rằng một số khách hàng sử dụng thiết bị đầu cuối kết nối Starlink với giá khoảng 5.000 USD/thiết bị. Nhưng nếu các thiết bị này phục vụ hoạt động quân sự, chúng phải dùng Starshield, với mức giá cao gấp 5 lần.

Vai trò với hoạt động quân sự của Ukraine

Theo Tạp chí Time, Starshield cùng công nghệ liên lạc vệ tinh làm nền tảng cho hệ thống này đã trở thành yếu tố thiết yếu đối với các hoạt động quân sự của Ukraine trong cuộc xung đột ở nước này.

Todd Harrison, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, chuyên nghiên cứu về chiến lược, ngân sách quốc phòng và chính sách an ninh không gian, mô tả công nghệ này là “cực kỳ quan trọng” đối với Ukraine. Ông giải thích rằng bất kỳ hạn chế nào cũng có thể làm gián đoạn liên lạc với các phương tiện quân sự di chuyển vượt quá ngưỡng tốc độ cho phép. Khi đó, người điều khiển không còn nhận được thông tin cần thiết để chỉ huy nhiệm vụ.

Theo ông Harrison, một khi vượt quá ngưỡng tốc độ này, kết nối sẽ đột ngột bị ngắt, khiến phương tiện gần như phải hoạt động trong tình trạng mất phương hướng. Hệ quả đặc biệt nghiêm trọng với UAV của Ukraine, vốn phụ thuộc vào hệ thống liên lạc để thực hiện cả nhiệm vụ tấn công lẫn phòng thủ.