Sức sống di sản trong không gian Quan Đế miếu

Không gian tín ngưỡng linh thiêng

Dù được người dân quen gọi là chùa Ông, nhưng đây thực chất là một ngôi miếu thờ Quan Công. Cách gọi dân gian này phần nào cho thấy quá trình giao thoa, tiếp biến văn hóa giữa cộng đồng người Hoa với cư dân bản địa trong quá trình chung sống lâu dài trên vùng đất Phan Thiết.

Theo sử sách ghi lại, ông là một vị danh tướng thời Tam Quốc tên là Quan Vũ (162-219), tự là Trường Sanh, Vân Trường, thường gọi là Quan Công. Ông rất liêm chính, cương trực, được sùng kính như là bậc thánh. Khi ông mất, hiển thánh là Quan Thánh Đế Quân, được Nhân dân lập miếu tôn thờ và có tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với hậu thế.

Ông Lý Cẩm Minh - Phó Trưởng Ban Thường trực Quan Đế miếu Thiên Cung Hậu, phường Phan Thiết cho biết: “Từ cuối thế kỷ XVII, nhiều thương gia, thợ thủ công người Hoa đã ghé vào các bến cảng của Việt Nam. Khi đến vùng đất Phan Thiết lập nghiệp, những người Hoa sống liên kết chặt chẽ dưới các bang Hải Nam, Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến và duy trì phong tục, tín ngưỡng, tạo dựng mối quan hệ giao lưu với cộng đồng người Việt. Vào năm 1778, cộng đồng người Hoa góp sức dựng nên Quan Đế miếu. Từ đó, nơi đây trở thành một điểm tựa tinh thần và là không gian văn hóa chung của cộng đồng”.

Miếu Quan Thánh là 1 trong 2 thiết chế tín ngưỡng thờ cúng cổ nhất của người Hoa ở phía Đông tỉnh và cũng là một trong số những ngôi miếu cổ nhất của người Việt Nam còn tồn tại tới nay với hiện trạng khá tốt. Toàn bộ khuôn viên được xây dựng theo kiến trúc hình chữ “kim”, một biểu tượng của sự bền vững, tài lộc và may mắn trong quan niệm của người Hoa. Các gian nhà nối liền với nhau, tạo thành bố cục chặt chẽ. Bên trong, hệ thống kèo, cột được chạm khắc vô cùng tinh xảo, nhiều bức hoành phi đại tự sắc nét, những bức tranh chạm gỗ, gắn tường nội dung miêu tả các điển tích xưa.

Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ chiếc chuông đồng cổ với hoa văn và chữ Hán được đúc, chạm khắc tinh xảo và hơn 100 bức hoành phi cổ tại chính điện, nhà thờ Tiền hiền. Trong đó, nhiều bức được đưa từ Trung Hoa sang, góp phần làm phong phú thêm giá trị lịch sử, văn hóa của di tích.

Điểm hẹn văn hóa tại Phan Thiết

Nếu kiến trúc là phần hữu hình của di sản thì những lễ nghi, phong tục và sinh hoạt cộng đồng lại tạo nên sức sống tại Quan Đế miếu. Nổi bật là Lễ hội Trung nguyên kiến tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du (còn gọi là Lễ hội Nghinh Ông), được tổ chức 2 năm 1 lần trong 3 ngày vào hạ tuần tháng 7 âm lịch các năm chẵn. Không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa, lễ hội còn thu hút đông đảo người dân và du khách, trở thành một điểm nhấn trong đời sống văn hóa ở phía Đông tỉnh.

Những ngày này, khi Lễ hội Nghinh Ông phường Phan Thiết, lần thứ 15 năm 2026 đang đến gần, không khí tại Quan Đế miếu và các hội quán của cộng đồng người Hoa đã rộn ràng. Điều tạo nên sức hấp dẫn của lễ hội không chỉ nằm ở sự phong phú của các nghi thức và không khí náo nhiệt, mà trước hết bắt nguồn từ những giá trị tinh thần được cộng đồng gửi gắm. Đó là lòng thành kính đối với Quan Thánh, mong cầu bình an, may mắn. Đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, tương trợ và ý thức gìn giữ truyền thống của cộng đồng.

Từ một không gian tín ngưỡng, Quan Đế miếu vì thế mở ra một câu chuyện rộng hơn về sức sống của di sản trong đời sống hiện đại. Từ không gian tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa, du khách có thể tiếp tục kết nối với những di sản, lễ hội, kiến trúc, ẩm thực và đời sống cộng đồng đặc trưng của vùng biển Lâm Đồng trong chuyến hành trình của mình.