Tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm của Iran và thách thức với phòng không Israel

Ngày 17-3, Tehran đã triển khai loạt tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm tấn công miền Trung Israel nhằm đáp trả việc ông Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, bị ám sát. Cuộc tấn công sử dụng cơ chế đa đầu đạn đã xuyên thủng hệ thống phòng không nhiều tầng, gây thiệt hại tại khu vực Ramat Gan và một ga tàu ở Tel Aviv. Theo dữ liệu từ The Guardian, kể từ ngày 28-2, ít nhất 19 tên lửa mang đầu đạn chùm đã vượt qua lưới phòng thủ của Israel, khiến 9 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương tại các khu đô thị.

Cơ chế phân tán và đặc tính kỹ thuật của đầu đạn chùm

Khác với các đầu đạn thông thường chỉ chứa một khối thuốc nổ duy nhất, đầu đạn chùm (cluster warhead) được thiết kế để chứa hàng chục đầu đạn con bên trong. Khi tên lửa tiếp cận mục tiêu ở độ cao nhất định, phần vỏ đầu đạn sẽ mở ra, giải phóng các đầu đạn con để chúng phân tán trên một diện tích rộng lớn.

Các chuyên gia quân sự cho biết mỗi tên lửa của Iran có thể mang từ vài chục đến gần 80 đầu đạn con, tùy thuộc vào chủng loại. Những đạn con này có thể là bom nhỏ, rocket hoặc đạn pháo, được tối ưu hóa để tiêu diệt các mục tiêu mềm như bộ binh, phương tiện không bọc thép hoặc các trận địa phòng không trên mặt đất.

Thách thức đánh chặn đối với hệ thống phòng thủ

Sự xuất hiện của đầu đạn chùm làm thay đổi hoàn toàn bài toán phòng thủ tên lửa. Thay vì đối phó với một mục tiêu duy nhất, hệ thống phòng không phải đối mặt với hàng loạt điểm rơi khác nhau trong một khoảng thời gian cực ngắn. Điều này tạo ra áp lực quá tải cho các bộ vi xử lý và radar dẫn bắn.

Chuyên gia tên lửa Tal Inbar nhận định, để ngăn chặn hiệu quả loại vũ khí này, tên lửa đánh chặn phải tiêu diệt được phương tiện mang (tên lửa mẹ) trước khi nó kịp giải phóng các đầu đạn con. Lý tưởng nhất, việc đánh chặn cần diễn ra ngoài tầng khí quyển. Một khi các đầu đạn con đã được phân tán giữa không trung, việc đánh chặn gần như là không thể đối với bất kỳ hệ thống phòng thủ hiện đại nào hiện nay.

Chiến lược tiêu hao và gánh nặng kinh tế

Bên cạnh hiệu quả công phá, việc Iran sử dụng tên lửa chùm còn mang mục đích chiến lược là làm tiêu hao kho dự trữ tên lửa đánh chặn đắt đỏ của Israel. Để đối phó với một loạt đầu đạn con, lực lượng phòng thủ có thể phải phóng nhiều đạn đánh chặn, tạo ra sự chênh lệch lớn về chi phí quân sự.

Đáng chú ý, việc đánh chặn các đầu đạn con đơn lẻ không mang lại hiệu quả kinh tế, vì giá trị của một quả tên lửa đánh chặn cao hơn gấp nhiều lần so với các quả đạn con đơn giản. Chuyên gia Inbar cho rằng nguồn dự trữ tên lửa của Israel đang chịu áp lực nặng nề, dù các con số cụ thể vẫn được giữ bí mật quân sự.

Rủi ro nhân đạo và tranh cãi pháp lý

Đạn chùm hiện là loại vũ khí gây tranh cãi gay gắt do tác động lâu dài đối với dân thường. Theo số liệu từ Liên hợp quốc, dân thường chiếm đến 93% số thương vong do đạn chùm toàn cầu trong năm 2023. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc các đầu đạn con không phát nổ ngay lập tức mà nằm lại dưới đất, trở thành vật nổ sót lại đe dọa cộng đồng trong nhiều thập kỷ.

Mặc dù hơn 100 quốc gia đã ký kết Công ước năm 2008 về cấm sử dụng và tích trữ đạn chùm, các quốc gia liên quan trực tiếp như Iran, Israel và Mỹ đều chưa tham gia công ước này. Việc sử dụng loại vũ khí này tại các khu vực đông dân cư bị các tổ chức nhân quyền coi là hành vi tấn công bừa bãi, vi phạm các nguyên tắc của luật nhân đạo quốc tế.

Thực tế chiến trường cho thấy, khi đạn chùm được tích hợp vào các dòng tên lửa đạn đạo hiện đại, nó không chỉ gia tăng mức độ tàn phá mà còn đặt ra những câu hỏi về giới hạn của luật pháp quốc tế trong việc kiểm soát các loại vũ khí gây sát thương trên diện rộng.