Tiêm kích Rafale tạo động lực giúp Pháp giữ vững vị trí số hai thế giới về xuất khẩu vũ khí

Dòng máy bay chiến đấu đa năng Rafale tiếp tục khẳng định vai trò là sản phẩm then chốt trong danh mục công nghiệp quốc phòng của Pháp, trực tiếp đưa nước này duy trì vị thế nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, xếp sau Mỹ. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) ghi nhận Pháp chiếm 9,8% thị phần xuất khẩu vũ khí thông thường chủ lực toàn cầu giai đoạn 2021-2025, ghi nhận mức tăng trưởng 21% so với giai đoạn 2016-2020.

Cơ cấu xuất khẩu và vai trò chủ lực của tiêm kích Rafale

Theo số liệu báo cáo gửi Quốc hội Pháp trích dẫn bởi The EurAsian Times, tổng giá trị đơn đặt vị khí tài quốc phòng của Paris năm 2025 đạt 21,2 tỷ euro. Dù thấp hơn đôi chút so với mức 21,6 tỷ euro của năm 2024, con số này vẫn đánh dấu mức doanh thu quốc phòng cao thứ ba trong lịch sử nước Pháp, chỉ sau mốc kỷ lục 26,9 tỷ euro thiết lập năm 2022 khi Các Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đặt mua 80 chiếc Rafale.

Trong năm 2025, ngành công nghiệp quân sự Pháp đã ký kết hàng loạt hợp đồng xuất khẩu đa dạng, bao gồm:

• Indonesia đặt mua 2 tàu ngầm lớp Scorpène Evolved.
• Hy Lạp bổ sung thêm 1 tàu hộ vệ đa năng.
• Maroc tiếp nhận các lô trực thăng vận tải hạng trung Caracal.
• Bỉ và Luxembourg ký các thỏa thuận phương tiện cơ giới thuộc chương trình Scorpion.
• Slovenia và Croatia bổ sung hệ thống lựu pháo tự hành Caesar.
• Romania, Đan Mạch cùng Cyprus mua sắm tên lửa phòng không Mistral.

Mặc dù danh mục khí tài được mở rộng sang cả hải quân và lục quân, Rafale vẫn đóng vai trò mang lại giá trị thặng dư lớn nhất. Ấn Độ nổi lên là khách hàng quốc phòng quy mô nhất của Pháp trong năm 2025 với các đơn hàng đạt khoảng 6,9 tỷ euro, chiếm gần một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu quân sự của Paris. Thỏa thuận nổi bật là hợp đồng cung cấp 26 tiêm kích Rafale Marine cho lực lượng không quân hải quân Ấn Độ với giá trị ước tính 7,5 tỷ USD, đánh dấu lần đầu tiên biến thể hoạt động trên tàu sân bay của Rafale được xuất khẩu thành công.

Triển vọng mở rộng thị trường và đàm phán hợp đồng mới

Quy mô xuất khẩu của dòng tiêm kích này dự kiến tiếp tục tăng khi Ấn Độ xúc tiến thương vụ mua bổ sung 114 máy bay chiến đấu cho Không quân. Tháng 5/2026, New Delhi đã gửi đề nghị chính thức đến Paris, và Pháp đã chuyển dự thảo đề xuất chi tiết tới Bộ Quốc phòng Ấn Độ vào ngày 29/7. Kế hoạch sơ bộ dự kiến khoảng 20 máy bay được lắp ráp hoàn chỉnh tại Pháp, phần còn lại sẽ được sản xuất theo giấy phép chuyển giao công nghệ tại Ấn Độ với tổng giá trị ước tính 35 tỷ USD.

Tại châu Âu, Ukraine đã lên kế hoạch tiếp nhận tối đa 16 máy bay Rafale. Khâu huấn luyện phi công và nhân viên kỹ thuật Ukraine bắt đầu triển khai tại Pháp trước khi tiến hành bàn giao. Một số thị trường tiềm năng khác như Maroc, Colombia và Iraq cũng đang cân nhắc lựa chọn dòng chiến đấu cơ này. Ngược lại, tại Trung Đông, mức độ quan tâm của Saudi Arabia đối với 54 chiếc Rafale có dấu hiệu hạ nhiệt sau khi Mỹ chấp thuận thảo luận cung cấp F-35 cho Riyadh, trong khi Indonesia chưa đưa ra quyết định đặt thêm sau đơn hàng 42 chiếc ban đầu.

Chiến lược nâng cấp kỹ thuật lên chuẩn Rafale F5

Tính đến tháng 7/2026, sổ tiếp nhận đơn hàng của nhà sản xuất Dassault Aviation ghi nhận tổng cộng 208 máy bay Rafale đang chờ bàn giao, gồm 165 chiếc dành cho đối tác quốc tế và 43 chiếc biên chế cho quân đội Pháp. Trước áp lực đơn hàng dồn dập, Dassault đang nâng công suất dây chuyền sản xuất đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu nâng cấp các chuẩn F4 và F5.

Phiên bản Rafale F5 được định vị là bước nhảy vọt về năng lực tác chiến khi tích hợp hệ thống cảm biến quang điện tử cải tiến, vũ khí dẫn đường thế hệ mới và đường truyền liên kết dữ liệu bảo mật cao. Giám đốc điều hành Dassault Eric Trappier xác nhận biến thể F5 sẽ được trang bị động cơ có lực đẩy mạnh hơn, gia tăng hệ số sống sót trên chiến trường và có khả năng tương thích chỉ huy máy bay chiến đấu không người lái (UCAV) với trọng tải trên 10 tấn.

Lợi thế kỹ thuật đa nhiệm, tính linh hoạt trong chính sách chuyển giao công nghệ cùng việc không bị ràng buộc bởi các quy định kiểm soát xuất khẩu khắt khe như hệ thống tiêm kích tàng hình F-35 từ Mỹ là những nhân tố giúp Rafale tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong các hợp đồng quốc phòng của Pháp trên thị trường quốc tế.