Từ buôn làng đến không gian số

Kỳ 1: Khi chuyển đổi số về buôn làng

Là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước, Lâm Đồng có địa bàn rộng, nhiều khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những nơi còn “lõm” sóng. Vì vậy, tỉnh xác định chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để phổ cập tri thức, kỹ năng số cho người dân, gắn với cải cách hành chính, triển khai Đề án 06 và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Lặng lẽ học kỹ năng số

Tranh thủ sau giờ kinh doanh tại cửa hàng, anh Đoàn Phương Nam, Bí thư Chi bộ thôn Bằng Lăng, xã Đam Rông 2, lại đi một vòng các khu dân cư. Địa bàn rộng, dân số đông sau sáp nhập nên mỗi ngày anh chỉ có thể ghé thăm một số hộ. Bên cạnh nắm bắt tình hình, anh còn hướng dẫn bà con thực hiện các thao tác trên ứng dụng trực tuyến.

Thôn Bằng Lăng hiện có 1.277 hộ với 4.360 nhân khẩu, trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 40%. Với đặc điểm này, việc phổ cập kỹ năng số đòi hỏi sự kiên trì và cách hướng dẫn phù hợp với từng người.

Từ tháng 3/2026, Chi bộ thôn đăng ký triển khai mô hình “Gia đình số - Thôn số”, do Bí thư Chi bộ chịu trách nhiệm chính. Mô hình đặt mục tiêu vận động mỗi gia đình có ít nhất một thành viên sử dụng thành thạo các ứng dụng, nền tảng số cơ bản. Qua đó, người dân có thể chủ động hơn trong sinh hoạt và tiếp cận các tiện ích trực tuyến.

“

Chi bộ xác định đảng viên phải nắm vững kỹ năng số trước khi hướng dẫn cho bà con.

Anh Đoàn Phương Nam, Bí thư Chi bộ thôn Bằng Lăng, xã Đam Rông 2

Chi bộ hiện có 40 đảng viên, trong đó hơn 50% từ 50 tuổi trở lên. Chi ủy phân công đảng viên trẻ trực tiếp hỗ trợ những người lớn tuổi hoặc chưa quen với công nghệ. Nội dung hướng dẫn tập trung vào các việc thiết thực như kích hoạt tài khoản VNeID mức độ 2, nộp đảng phí trực tuyến.

Chi bộ cũng phối hợp với các tổ chức, đoàn thể, doanh nghiệp và lực lượng xã hội trên địa bàn để hỗ trợ người dân. Phương châm “cầm tay chỉ việc” được thực hiện trong từng buổi hướng dẫn, giúp bà con làm quen và thực hành các thao tác ngay trên thiết bị cá nhân.

Anh Nam cho biết, bên cạnh những kỹ năng cơ bản, chi bộ chú trọng hướng dẫn người dân thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng tài khoản ngân hàng, ví điện tử trong các giao dịch mua bán hằng ngày.

Người dân cũng được hỗ trợ sử dụng công nghệ để quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường, phát triển kinh tế gia đình và sử dụng điện thoại thông minh, internet an toàn, nhận diện, phòng tránh các nguy cơ lừa đảo trực tuyến.

Ở thôn 2, xã Trường Xuân, anh Thân Thanh Chương, thành viên Tổ chuyển đổi số cộng đồng vẫn nhớ những ngày cùng các thành viên kiên nhẫn hướng dẫn người dân sử dụng công nghệ. Nơi tổ hoạt động khá đặc biệt: một quán ăn nhỏ đã nghỉ bán từ lâu, được tận dụng làm địa điểm hỗ trợ bà con.

Tại đây, anh Chương trực tiếp làm mẫu, giải thích từng bước để người dân thực hành. Trước khi tham gia hướng dẫn cộng đồng, các thành viên tổ đã được xã tập huấn cách sử dụng mini app và thực hiện một số thủ tục hành chính cơ bản. Sau khi nắm vững thao tác, họ tiếp tục hướng dẫn lại cho các đoàn thể và người dân có nhu cầu.

“

“Tổ tiếp thu rồi về truyền đạt, hướng dẫn lại cho các tổ chức như hội thanh niên, ban Mặt trận, các đoàn thể, sau đó dần dần đến bà con có nhu cầu. Người biết chỉ người chưa biết, lan tỏa dần dần”.

Anh Thân Thanh Chương, thành viên Tổ chuyển đổi số cộng đồng ở Trường Xuân.

Chị Đặng Thị Vui, người dân tộc Thổ, dù còn khá trẻ nhưng cũng lúng túng khi lần đầu đăng nhập Cổng Dịch vụ công để làm giấy khai sinh cho con. Được anh Chương hướng dẫn, chị thực hiện thủ tục liên thông, gồm cấp thẻ bảo hiểm y tế và đăng ký căn cước công dân cho con.

“Trước đây, làm mỗi thủ tục cho các con phải đi lại nhiều lần. Nay được hướng dẫn làm liên thông, không cần đi đi lại lại như trước nữa, tiện vô cùng”, chị Vui chia sẻ.

Khi đã quen với các thao tác, người dân có thể chủ động nộp hồ sơ trực tuyến vào thời gian phù hợp đối với những thủ tục đủ điều kiện thực hiện theo hình thức này, như xác nhận tình trạng hôn nhân, cấp đổi căn cước. Cách làm giúp tiết kiệm thời gian, công sức, nhất là với những hộ ở xa trung tâm xã.

Để người dân bước vào không gian số

Theo ông Lê Xuân Thuận, Chủ tịch UBND xã Trường Xuân, các tổ chuyển đổi số cộng đồng đang hỗ trợ chính quyền giải quyết nhiều công việc ngay tại cơ sở. Trong điều kiện nhân lực còn mỏng, khối lượng công việc lớn, trung tâm phục vụ hành chính công cách xa một số khu dân cư, lực lượng này góp phần giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn.

“

Điều quan trọng là người dân phải biết tự thực hiện những thao tác cần thiết và có thể hỗ trợ nhau khi gặp khó khăn. Khi đó, chuyển đổi số mới thực sự phát huy hiệu quả trong đời sống.

Ông Lê Xuân Thuận, Chủ tịch UBND xã Trường Xuân.

Xuất phát từ nhu cầu thực tế, xã Trường Xuân xây dựng mini app trên nền tảng zalo nhằm hỗ trợ cải cách hành chính. Ứng dụng tích hợp các tiện ích như liên kết với Cổng Dịch vụ công quốc gia, tra cứu hồ sơ, thực hiện một số thủ tục hộ tịch, cư trú và phản ánh tình hình an ninh, trật tự. Người dân cũng có thể tra cứu vị trí các cơ quan, tổ chức hoặc tìm tổ chuyển đổi số cộng đồng gần nhất để được hỗ trợ.

Tại một số bon làng thuộc địa bàn xã Nâm N’Jang cũ, khoảng cách đến trung tâm hành chính xã từ 20 - 30 km khiến việc đi lại của người dân gặp nhiều bất tiện. Thông qua các tổ chuyển đổi số cộng đồng, người dân có thể liên hệ để được hỗ trợ ngay tại nơi sinh sống, hạn chế việc phải trực tiếp đến Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã. Ngoại trừ một số thủ tục thuộc lĩnh vực đất đai, hầu hết các thủ tục hành chính khác của người dân đều được giải quyết tại chỗ.

Ông Lê Xuân Thuận cho biết, ban đầu, xã thí điểm mô hình Tổ chuyển đổi số cộng đồng tại 9 bon làng xa trung tâm, thuộc địa bàn xã Nâm N’Jang cũ. Sau thời gian triển khai, nhận thấy hiệu quả, địa phương mở rộng mô hình ra toàn xã.

Tuy nhiên, việc đưa các tiện ích số đến gần người dân vẫn còn những trở ngại. Điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, một bộ phận người dân chưa có điện thoại thông minh, kỹ năng sử dụng công nghệ còn hạn chế.

Nhiều người lớn tuổi đã quen với cách làm giấy tờ trực tiếp, chưa thành thạo các thao tác trên môi trường số nên việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến còn chậm.

Trước thực tế đó, xã ưu tiên hướng dẫn những thao tác thiết thực, như cài đặt, khai báo trên ứng dụng VNeID và thực hiện các thủ tục hành chính người dân thường xuyên sử dụng. Các tổ công tác đưa hoạt động hướng dẫn về tận thôn, hỗ trợ người dân ngay tại nơi sinh sống.

Với những trường hợp chưa biết cách thực hiện hoặc gặp khó khăn trong quá trình thao tác, cán bộ trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ làm thủ tục.

“Quan điểm của chúng tôi là các tổ chỉ hỗ trợ, hướng dẫn, thậm chí là cầm tay chỉ việc nhưng không làm thay. Đồng thời, các tổ tập trung vào những thủ tục cần thiết trong cuộc sống chứ không dàn trải. Bởi nếu tập huấn hết các dịch vụ công nhưng trong thực tế bà con không sử dụng thì cũng chưa thực sự hiệu quả”, ông Thuận nói.

Theo ông Thuận, việc triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị vẫn còn nhiều việc phải làm, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn những vướng mắc cần tháo gỡ.

Tuy vậy, chính quyền cơ sở đã bắt đầu chủ động thử nghiệm những cách làm mới. Địa phương cũng có đội ngũ cán bộ trẻ, nhiệt tình, sẵn sàng tham gia công việc này.

Khi biết sử dụng điện thoại thông minh và internet, bà con có thêm công cụ để làm ăn, quảng bá sản phẩm, giới thiệu văn hóa và kết nối với thế giới bên ngoài.

(Còn nữa)