Từ buôn làng đến không gian số Kỳ 2: Để người dân làm chủ không gian số

“

Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia có ý nghĩa chiến lược. Đây là định hướng quan trọng nhằm thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH khóa XV tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lâm Đồng Y Thanh Hà Niê Kđăm tại Hội nghị tổng kết nhiệm vụ năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 diễn ra chiều 16/3.

Bạn trẻ học livestream bán hàng, làm du lịch

Vài năm trở lại đây, điện thoại trở thành vật bất ly thân của chị Ka Thuân, người dân tộc K’ho ở xã Hòa Ninh, tỉnh Lâm Đồng. Mỗi ngày, chị tranh thủ dậy sớm, mở điện thoại kiểm tra tin nhắn trên các ứng dụng, chốt đơn hàng rồi ghi chép cẩn thận số lượng, mẫu mã và địa chỉ khách hàng.

Khi hoàn tất công việc, chị lại mở ChatGPT, xem kho ảnh lưu các mẫu đã thiết kế, thông tin về chất vải và yêu cầu của khách để hoàn thiện sản phẩm thổ cẩm trước khi bắt đầu công việc trong ngày.

Nhờ mạnh dạn thử cách làm mới, trang Facebook, TikTok của chị ngày càng được nhiều người biết đến. Để khách hàng có thể theo dõi quá trình làm ra sản phẩm, mỗi ngày chị đều phát trực tiếp cảnh mình đo, cắt vải, may và trò chuyện với khách.

“Ban đầu mình cũng ngại lắm, chẳng biết nói gì cả. Rồi tâm trạng cũng thất thường, vui khi nghe khen nhưng lại buồn khi thấy nhiều người chê chưa sáng tạo… Nhưng sau này mình xác định khen chê là chuyện bình thường, có khi chính những góp ý ấy lại giúp mình làm tốt hơn, bán hàng tốt hơn”, chị Ka Thuân nói.

Giờ đây, thay vì chờ khách đến tiệm đo may, chị chủ động sử dụng các kênh trực tuyến để quảng bá sản phẩm và tìm kiếm khách hàng. Chị tư vấn về chất liệu vải, kiểu dáng, lấy số đo rồi trực tiếp hoàn thiện, gửi hàng cho khách.

“Đôi khi chẳng biết khách là ai nhưng sản phẩm mình làm ra và lợi nhuận thu về là thật”, chị Thuân chia sẻ.

Cách đó không xa, chị Ka Hưng, quản trị viên trang fanpage Làng văn hóa truyền thống dân tộc Cơ Ho ở xã Di Linh, cũng thường xuyên sử dụng điện thoại để giới thiệu văn hóa cộng đồng. Khi thì chị phát trực tiếp, lúc quay phim, chụp ảnh những không gian chính của làng văn hóa, rồi chỉnh sửa video và đăng tải lên các nền tảng trực tuyến.

“

Tôi mong muốn đưa những hình ảnh chân thực về không gian truyền thống, đời sống và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng người K’ho trên cao nguyên Di Linh đến với đông đảo công chúng.

Chị Ka Hưng, quản trị viên trang fanpage Làng văn hóa truyền thống dân tộc Cơ Ho ở xã Di Linh.

Là người trẻ được kế thừa những giá trị truyền thống từ cha ông, chị Ka Hưng cùng các thành viên Câu lạc bộ cồng chiêng xã Di Linh tích cực tham gia gìn giữ, giới thiệu văn hóa dân tộc. Việc kết hợp những giá trị truyền thống với cách truyền tải hiện đại cũng giúp chị tiếp cận, thu hút sự quan tâm của thế hệ trẻ trong buôn làng.

Theo chị Ka Hưng, đưa văn hóa lên không gian số không đơn thuần là đăng tải hình ảnh, video mà còn phải bảo đảm thông tin phản ánh đúng phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng.

Nếu thiếu hiểu biết hoặc không thận trọng khi chia sẻ, những hình ảnh, thông tin trên mạng có thể khiến người xem hiểu sai về văn hóa dân tộc. Vì vậy, bên cạnh việc tận dụng công nghệ để quảng bá, người thực hiện cần có kiến thức và trách nhiệm với những giá trị mình giới thiệu.

Không chỉ biết dùng, còn phải biết tự bảo vệ

Cùng với cơ hội phát triển sinh kế và quảng bá văn hóa, việc sử dụng mạng xã hội cũng đặt ra yêu cầu về kỹ năng tự bảo vệ. Điện thoại thông minh và các nền tảng trực tuyến giúp người dùng tiếp cận thông tin, mua bán, giao dịch thuận tiện hơn. Nhưng nếu thiếu kiến thức, họ cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, mất tài khoản hoặc để lộ thông tin cá nhân.

Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc trang bị những kỹ năng này càng cần được chú trọng. Không phải ai cũng có điều kiện tiếp cận đầy đủ thông tin hướng dẫn hoặc biết cách xử lý khi gặp tình huống bất thường trên mạng.

Những lời mời vay tiền, yêu cầu cung cấp mã xác thực, đường dẫn lạ hay tài khoản giả danh người quen đều có thể trở thành nguy cơ nếu người dùng thiếu cảnh giác.

Tại xã Sơn Điền, nơi phần lớn hội viên phụ nữ là người K’ho, việc sử dụng Facebook, Zalo và mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, kỹ năng nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ trên môi trường mạng vẫn cần được hướng dẫn thường xuyên.

“

Trước đây, chúng tôi sử dụng mạng chủ yếu theo thói quen, nay đã biết được các nguy cơ, biết cách phòng tránh. Chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền lại cho hội viên và người dân trong thôn.

Chị Ka Ngân, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn Đăng Cao, xã Sơn Điền.

Thông qua các hoạt động truyền thông về an toàn trên không gian mạng tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, người dân được hướng dẫn nhận biết những thủ đoạn lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng mạng xã hội an toàn bằng các tình huống cụ thể.

Chị Nông Thị Sương ở xã Quảng Khê từng trở thành nạn nhân của một vụ lừa đảo khi mua hàng trực tuyến. Chị kể: “Tháng trước có số điện thoại lạ liên tục gọi yêu cầu tôi chuyển tiền để nhận hàng. Vì trước đó có đặt mua sản phẩm trên mạng xã hội nên tôi tin tưởng chuyển tiền. Chờ mãi không nhận được hàng, tôi mới biết mình bị lừa”.

Sau sự việc, chị Sương tham gia buổi hướng dẫn kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến do địa phương tổ chức. Qua đó, chị nhận thấy việc trang bị kiến thức sử dụng mạng an toàn là điều cần thiết, nhất là với người dân ở nông thôn, để mỗi người biết cách bảo vệ bản thân và gia đình.

Hơn cả một phong trào

Để người dân sử dụng công nghệ hiệu quả, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, chú trọng hướng dẫn kỹ năng thực hành thay vì chỉ dừng lại ở tuyên truyền.

Các lớp học và hoạt động hướng dẫn tại cơ sở tập trung vào những nội dung thiết thực như sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, chữ ký số, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng tránh lừa đảo trên mạng.

Người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và những người còn hạn chế về kỹ năng số là các nhóm cần được quan tâm hỗ trợ.

Theo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Lâm Đồng, sau khi phong trào được phát động trên toàn tỉnh vào tháng 8/2025, đến nay, khoảng 70% dân số trưởng thành đã có kiến thức, kỹ năng số; số lượt người được đào tạo, tập huấn đạt hơn 1,9 triệu.

Với vai trò cơ quan thường trực tổ công tác phong trào “Bình dân học vụ số”, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tập trung tuyên truyền, phổ cập kỹ năng số, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Qua đó, cán bộ cơ sở, thành viên các Tổ công nghệ số cộng đồng và lực lượng nòng cốt tại khu dân cư có thêm kiến thức để hướng dẫn lại cho người dân.

Có thể khẳng định, hiệu quả của phong trào “Bình dân học vụ số” tại Lâm Đồng không chỉ thể hiện qua số lớp tập huấn hay lượt người tham gia, mà còn ở những thay đổi trong nhận thức và thói quen của người dân. Việc sử dụng các nền tảng số giúp người dân tiếp cận thông tin, học tập, chăm sóc sức khỏe và kết nối với chính quyền thuận tiện hơn.

Từ việc quảng bá sản phẩm thổ cẩm, giới thiệu văn hóa cộng đồng đến thực hiện các giao dịch trực tuyến, công nghệ đang được người dân sử dụng vào nhiều công việc thiết thực.

Để những tiện ích này phát huy hiệu quả, việc phổ cập kỹ năng số cần tiếp tục gắn với nhu cầu thực tế, giúp người dân vừa biết khai thác công nghệ, vừa chủ động bảo vệ mình trước những rủi ro trên môi trường mạng.