Tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu của tiêm kích F-35 giảm mạnh theo báo cáo GAO

Theo báo cáo mới nhất từ Văn phòng Kiểm toán Liên bang Mỹ (GAO), chương trình tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 F-35 Lightning II đang đối mặt với tình trạng suy giảm nghiêm trọng về khả năng sẵn sàng tác chiến. Dù là chương trình vũ khí đắt đỏ nhất của Lầu Năm Góc, dòng máy bay này vẫn chưa đạt được các mục tiêu đề ra về hiệu suất hoạt động và chi phí duy trì.

Thực trạng suy giảm năng lực sẵn sàng chiến đấu

Để đánh giá hiệu quả của phi đội F-35, GAO sử dụng hai chỉ số kỹ thuật then chốt: MCR (Mission Capable Rate - tỷ lệ có khả năng thực hiện ít nhất một nhiệm vụ) và FMCR (Full Mission Capable Rate - tỷ lệ có khả năng thực hiện đầy đủ mọi nhiệm vụ được giao).

Dữ liệu từ báo cáo cho thấy một xu hướng sụt giảm đáng lo ngại trong giai đoạn từ tài khóa 2021 đến tài khóa 2025. Cụ thể:

Con số này phản ánh thực tế rằng chỉ có khoảng 1/4 số lượng máy bay F-35 trong biên chế hiện nay có thể thực hiện toàn bộ các chức năng tác chiến theo thiết kế. Đây là mức thấp kỷ lục đối với một dòng tiêm kích chủ lực của quân đội Mỹ.

Sự khác biệt giữa các biến thể F-35A, B và C

Báo cáo của GAO cũng chỉ ra sự chênh lệch đáng kể về hiệu suất giữa ba biến thể của dòng máy bay này. Trong đó, biến thể F-35A dành cho không quân Mỹ ghi nhận tỷ lệ FMCR cao nhất, gần gấp đôi so với các biến thể F-35B (cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng) của thủy quân lục chiến và F-35C (hoạt động trên tàu sân bay) của hải quân Mỹ.

Nguyên nhân từ sai lầm trong chiến lược mua sắm

Theo phân tích của GAO, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng này nằm ở chiến lược ưu tiên mua sắm trong giai đoạn đầu của chương trình. Quân đội Mỹ đã tập trung ngân sách để mua thêm máy bay mới thay vì đầu tư tương xứng cho năng lực sửa chữa và hệ thống bảo dưỡng hậu cần.

Hệ quả là hệ thống bảo đảm kỹ thuật hiện nay không thể hỗ trợ đầy đủ cho toàn bộ phi đội. Tình trạng thiếu hụt phụ tùng thay thế, quy trình bảo dưỡng phức tạp và sự phụ thuộc quá mức vào các nhà thầu dân sự đã tạo ra nút thắt cổ chai trong việc duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Chuyên gia Dan Grazier thuộc Trung tâm Stimson nhận định rằng đây là một "xu hướng quen thuộc" và không gây bất ngờ cho giới quan sát quân sự, khi các cảnh báo về chi phí duy trì tăng cao đã được đưa ra từ nhiều năm trước.

Chiến lược GSSR và mục tiêu khôi phục năng lực

Để giải quyết các tồn tại kéo dài, Văn phòng chương trình liên hợp F-35 (JPO) đã triển khai chiến lược mang tên "Tái lập giải pháp hỗ trợ toàn cầu" (GSSR). Chiến lược này tập trung vào việc khắc phục tình trạng thiếu phụ tùng và cải thiện hạ tầng bảo dưỡng.

JPO đặt mục tiêu đầy tham vọng cho năm 2030:

• Nâng tỷ lệ MCR lên mức 80%.
• Nâng tỷ lệ FMCR lên mức 65%.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ước tính cần bổ sung nguồn kinh phí lên tới 13,7 tỷ USD. Các quan chức JPO thừa nhận tình hình có thể tiếp tục diễn biến xấu trước khi có những cải thiện rõ rệt, dự kiến sớm nhất là vào cuối năm 2026.

Áp lực đối với ngân sách quốc phòng

Bất chấp những khó khăn về kỹ thuật, F-35 vẫn được xác định là xương sống của lực lượng không quân Mỹ với hơn 800 chiếc đang vận hành và kế hoạch mua thêm khoảng 1.700 chiếc đến giữa thập niên 2040. Tuy nhiên, giới quan sát và các tổ chức giám sát ngân sách đang kêu gọi Quốc hội Mỹ xem xét lại việc chi tiền cho các máy bay mới khi phi đội hiện có chưa đạt hiệu suất yêu cầu.

Tập đoàn Lockheed Martin khẳng định đang phối hợp chặt chẽ với các đối tác để tối ưu hóa hiệu quả của chương trình. Tuy nhiên, với việc Lầu Năm Góc mới chỉ thực hiện 14 trong tổng số 46 khuyến nghị của GAO kể từ năm 2014, thách thức trong việc nâng cao tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu cho F-35 vẫn còn rất lớn.