“Vé thông hành” vào chuỗi giá trị toàn cầu

Lợi thế giúp nông sản Lâm Đồng lấy “vé thông hành”

Khái niệm “Vé thông hành vào chuỗi giá trị toàn cầu” cho nông sản Lâm Đồng (như cà phê, rau, củ, quả, hoa, tơ lụa, trà...) chính là thực hành ESG gắn liền với quản trị số/chuyển đổi xanh (số hóa). Trong đó, thực hành ESG bền vững là “luật chơi” mới, khắt khe hơn và có vai trò sống còn đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ nếu muốn gia nhập thị trường quốc tế lớn và tiềm năng, như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc... Tại các quốc gia này hợp đồng thương mại không còn dừng lại ở việc đánh giá nông sản qua giá cả, chất lượng hay tiến độ giao hàng… mà còn là các “hàng rào kỹ thuật xanh” mới (EUDR, CBAM, tiêu chuẩn phát thải ròng bằng 0 - Net Zero).

Lâm Đồng với vị thế là “Thủ phủ” nông nghiệp công nghệ cao của Việt Nam với các mặt hàng nông sản chủ lực của Lâm Đồng là: cà phê, hồ tiêu, mắc ca, rau củ quả, hoa tươi, thanh long, sầu riêng, trà/dược liệu… đã có chỗ đứng trên thị trường nội địa và các thị trường xuất khẩu trọng điểm (EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…) nhờ các lợi thế sẵn có về quy mô sản xuất, vùng chuyên canh nông nghiệp công nghệ cao (Đà Lạt, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà, Di Linh, Đắk Mil, Đắk Song, Krông Nô, Hàm Thuận, Bắc Bình, Tánh Linh, Hàm Tân...). Các nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và chứng nhận thương hiệu đã được công nhận góp phần khẳng định chất lượng của nông sản, như: Cà phê Arabica Cầu Đất, Cà phê Lâm Đồng, Rau Đà Lạt, Hoa Đà Lạt, Trà B’Lao, Rượu cần Chu Ru, Hồng Đà Lạt, Dâu tây Đà Lạt, Chuối Laba Lạc Dương, Cà phê Đắk Nông, Lúa gạo Krông Nô, Thanh long Bình Thuận…

Các cơ sở sản xuất nông nghiệp ở Lâm Đồng đã chủ động chuyển sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, giảm phân bón hóa học... nhằm tuân thủ quy định kỹ thuật xanh và tín chỉ carbon, đáp ứng các tiêu chuẩn chứng nhận quốc tế như GlobalGAP, Rainforest Alliance, Fairtrade, UTZ... Đến nay, Lâm Đồng có khoảng 500 sản phẩm được công nhận OCOP từ 3 - 5 sao. Đặc biệt, nhãn hiệu chứng nhận “Đà Lạt - Kết tinh kỳ diệu từ đất lành” đã được đăng ký bảo hộ, tạo giá trị nhận diện tốt cho 4 nhóm nông sản (rau, hoa, cà phê Arabica, du lịch canh nông), bước đầu thu hút các tập đoàn lớn và chuỗi siêu thị trong nước, đối tác quốc tế (Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, EU) đặt hàng sản xuất trực tiếp.

Thách thức cản trở nông sản Lâm Đồng trên thị trường quốc tế

Theo thống kê mới nhất, Lâm Đồng có tổng diện tích trồng cà phê đạt khoảng trên 330.000 ha, sản lượng vượt mốc 1 triệu tấn; rau, củ, quả có diện tích hơn 75.000 ha với sản lượng trên 2,8 triệu tấn/năm; hoa tươi được trồng hơn 10.000 ha, cung ứng trên 3,8 tỷ cành/năm; trên 11.000 ha trà, sầu riêng hơn 45.000 ha, thanh long 25.820 ha… Trong đó, diện tích nông nghiệp công nghệ cao đứng đầu cả nước (hơn 110.000 ha, với khoảng 1.400 ha ứng dụng nông nghiệp thông minh.

Tuy nhiên, mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance... chính là điểm nghẽn trong chuỗi giá trị nông sản địa phương, dẫn đến tỷ lệ xuất khẩu thô cao mà tỷ lệ chế biến sâu thấp, chưa thực sự làm chủ hay có thương hiệu, hoặc tạo được dấu ấn tại điểm bán cuối ở thị trường quốc tế. Chuỗi bảo quản lạnh (Cold Chain), logistics nông nghiệp cũng là cản trở trong khâu thương mại và lưu thông hàng hóa. Liên kết giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân còn lỏng lẻo, tản mạn và manh mún…

Bên cạnh đó, chi phí chuyển đổi sang mô hình ESG cao; thiếu công cụ đo lường phát thải carbon… tạo nên áp lực rào cản xanh nhưng lại là chủ lực trong hệ thống giải bảo đảm “vé thông hành” cho nông sản Lâm Đồng. Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng đang xây dựng các giải pháp về công nghệ và chuyển đổi số trong cơ sở dữ liệu dùng chung cho nông nghiệp Lâm Đồng (Bản đồ số nông nghiệp, quản lý mã vùng trồng). Đó là xây dựng; ứng dụng IoT (nông nghiệp thông minh), AI (trí tuệ nhân tạo) và Blockchain (công nghệ chuỗi) để số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến bàn ăn.

Quan trọng hơn, “Dữ liệu mã số vùng trồng” - “tấm hộ chiếu” bắt buộc để xuất khẩu chính ngạch ở Lâm Đồng hiện chưa đồng bộ, dẫn đến nguy cơ thiếu minh bạch dữ liệu, tạo nên rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, các văn bản chỉ đạo thúc đẩy xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp từ UBND tỉnh Lâm Đồng đều khẳng định rất rõ: Mã số vùng trồng hay mã số cơ sở đóng gói không đơn thuần là một thủ tục hành chính hay con số quản lý; mà chính là “tấm hộ chiếu” nâng tầm uy tín, giúp nông sản Lâm Đồng đường đường chính chính đi vào các thị trường khó tính nhất trên thế giới”.