Vui hội bài chòi ngày xuân

Mời bà con, cô bác lắng nghe bài chòi…”

Tiếng trống hội rộn rã, những lời hô xướng, mời gọi mở hàng của anh hiệu (người hô bài chòi) đã thu hút đông đảo người già, trẻ nhỏ, thanh niên xôm tụ về miếu Hải Tân (khu phố Hải Tân 1, thị trấn Phan Rí Cửa, huyện Tuy Phong) thưởng thức “món ăn” tinh thần những ngày đầu xuân.

Cách chơi hấp dẫn

Sau lời hát mở màn, 2 anh hiệu – Nguyễn Công Minh và Lâm Tại (khu phố Hải Tân), những lao động biển lâu năm ở địa phương sẽ hô hát giới thiệu các quân bài. 2 người này được xem là người “giữ hồn” của hội bài chòi vì họ thuộc hàng trăm câu thai, câu đối và có tài diễn xuất như một diễn viên hát bội lành nghề. Với lối hô hát, diễn xuất duyên dáng, ứng biến linh hoạt, hài hước, ông Nguyễn Công Minh (ngoài 60 tuổi) sau những ngày đi biển mệt nhọc, ông lại tìm tòi, sưu tầm thêm hàng trăm câu thai, câu đối trên mạng để lận lưng phục vụ cho bà con xa gần trong hội bài chòi hàng năm.

Một đêm vui hội bài chòi phục vụ nhân dân trong dịp Tết Nguyên đán. Ảnh: Ngọc Lân

Bộ bài chòi gồm có 30 lá chia thành 10 loại thẻ gỗ. Người chơi được vào ngồi trong 9 chòi nhỏ được ban tổ chức dựng sẵn kết tủa từ những lá dừa, có treo mỏ bằng tre và cán đánh. Khi trống thúc liên hồi báo hiệu hội bài chòi bắt đầu thì mỗi người chơi bài chòi tay cầm 3 con bài do họ tự chọn. Anh hiệu sẽ lấy ống thẻ xóc đi, xóc lại rồi chậm rãi rút từng con bài. Nếu rút phải con bài “tứ cẳng” thì các anh sẽ hô: “Một, hai bậu nói rằng không/Dấu chân ai đứng bờ sông 2 người/Hai người thì có 4 chân/Ấy là tứ cẳng bớ nàng bớ anh”. Vừa hô hiệu các anh phải vừa diễn bằng điệu bộ, nét mặt để tăng phần hấp dẫn và giọng hô phải thật có hồn, đi vào lòng người. Chòi nào giữ quân bài vừa được hô tên thì người chơi cầm cái mõ gõ lên ba tiếng hoặc hô vang “có đây”. Đến lúc chòi nào ăn đủ 3 con thì hô to “tới” và gõ một hồi mõ kéo dài. Ngay lúc này trống ở chòi cái vang lên liên hồi, báo hiệu có người thắng cuộc. Không khí lúc ấy khá nhộn nhịp, vui tươi thu hút đông đảo bà con đến xem, tham gia để thử vận may đầu năm mới.

Lưu giữ bản sắc văn hóa

Theo ông Bùi Châu – Trưởng Ban Quản lý di tích lịch sử văn hóa miếu Hải Tân cho biết: “Trước 1975, bài chòi đã được dân ngũ Quảng định cư ở Phan Rí Cửa chơi trong làng xóm, đình miếu với quy mô nhỏ. Một thời gian sau mai một dần, và chỉ được phục diễn trở lại 4 năm nay. Đêm 30 tết hàng năm, chúng tôi dựng cây nêu trước sân miếu, rồi bắt đầu dựng chòi, trang trí với không khí mang đậm nét văn hóa dân gian cổ xưa, gợi nhớ cho bà con xa quê những kỷ niệm đẹp về làng quê Trung bộ. Để chuẩn bị cho hội bài chòi diễn ra từ mùng 1 đến mùng 4 tết, 2 anh hiệu giữ vai trò khá quan trọng, phải thuộc các câu thai và biết cách biến hóa đa dạng phong phú các thể loại từ ca dao, tục ngữ, vè, hò… cho 1 quân bài. Rất tiếc là chúng tôi chưa tìm được chị hiệu để màn đối đáp, giao duyên trong các câu thai thêm mượt mà và hấp dẫn. Tuy nhiên qua 4 năm tổ chức, các luật chơi đã hoàn thiện dần và đảm bảo khoảng 80% các nguyên tắc so với cái nôi bài chòi ở Hội An”.

Hội bài chòi ở miếu Hải Tân - thị trấn Phan Rí Cửa thu hút đông đảo người dân đến tham gia trong dịp tết.

Là địa phương tập trung dân ngũ Quảng khá đông về sinh sống và làm ăn, do đó việc tổ chức, tìm người biết chơi bài chòi cũng thuận lợi hơn. Vì thế, Phan Rí Cửa được xem là địa phương duy nhất trong huyện tổ chức được hội bài chòi vui xuân và được đông đảo người dân hưởng ứng. Chơi bài chòi không mang tính ăn thua, thiệt hơn mà chủ yếu là nghe tài hô hát, ứng biến linh hoạt, dí dỏm của các anh hiệu và là nơi gặp gỡ của bà con để hàn huyên tâm sự sau 1 năm lao động vất vả, cực nhọc; cầu chúc năm mới mọi nhà yên vui, mùa màng bội thu, trong ấm ngoài êm.

Minh Vân