Bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số từ những việc làm ở cơ sở

Gìn giữ văn hóa từ cộng đồng

Khi một ngày lao động khép lại, những thành viên Câu lạc bộ “Đàn tính, hát then, hát dân ca dân tộc Tày - Nùng” ở thôn Tân Sơn, xã Lương Sơn lại có dịp ngồi bên nhau. Không sân khấu rực rỡ hay âm thanh cầu kỳ, buổi sinh hoạt diễn ra trong không khí gần gũi, với tiếng đàn tính ngân lên cùng những làn điệu then, dân ca đã gắn bó với đời sống của đồng bào từ bao đời.

Là người nỗ lực thành lập và duy trì câu lạc bộ từ năm 2022 đến nay, chị Đinh Thị Yến (thôn Tân Sơn) hiểu rằng, muốn văn hóa truyền thống không bị lãng quên thì phải có người thực hành và truyền dạy. Từ suy nghĩ ấy, chị cùng các thành viên duy trì sinh hoạt, tạo điều kiện để người biết hướng dẫn người chưa thành thạo, người lớn tuổi trao truyền vốn dân ca cho lớp trẻ. Gần 20 thành viên, mỗi người một hoàn cảnh, một công việc, nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu dành cho tiếng đàn tính và lời then. Qua từng buổi sinh hoạt, những làn điệu truyền thống có thêm cơ hội được cất lên, được thực hành và tiếp nối trong đời sống thường ngày.

Cũng với mong muốn tạo môi trường thực hành văn hóa, tại các xã La Dạ và Đông Giang, nơi có đông đồng bào K’ho sinh sống, chính quyền địa phương đã quan tâm thành lập các đội cồng chiêng và dân ca, dân vũ. Trong những dịp lễ hội, tiếng chiêng hòa cùng lời ca, điệu múa, tạo nên không khí rộn ràng, mang đậm sắc màu văn hóa của thôn.

Với những nghệ nhân lớn tuổi, niềm vui không chỉ đến từ những lần biểu diễn mà còn từ việc thấy lớp trẻ quan tâm, chủ động tham gia. Nghệ nhân Bờ Rông Thâm, thành viên đội cồng chiêng xã La Dạ cho biết: Mỗi buổi biểu diễn là dịp người đi trước hướng dẫn người đi sau, chia sẻ kinh nghiệm trình diễn và giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về ý nghĩa của tiếng cồng chiêng trong đời sống văn hóa dân tộc.

Đưa văn hóa thành nguồn lực phát triển

Dù đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên tại nhiều địa phương, việc duy trì các đội cồng chiêng, dân ca, dân vũ ở cơ sở vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Đó là vận động thanh, thiếu niên tham gia còn hạn chế do nhiều người bận học tập, lao động, mưu sinh. Trong khi kinh phí mua sắm trang phục, tổ chức tập luyện còn eo hẹp, khiến hoạt động của các đội phần lớn dựa vào tinh thần tự nguyện…

Đặt văn hóa trong dòng chảy phát triển của đời sống cũng là tinh thần được Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh. Từ định hướng đó, việc tạo cơ hội để các đội văn nghệ thường xuyên tập luyện, biểu diễn và giới thiệu bản sắc dân tộc đến công chúng có ý nghĩa thiết thực.

Ông K’Văn Góa - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Giang cho biết: Tại xã Đông Giang, đội dân ca, dân vũ không chỉ tham gia các sự kiện chính trị, văn hóa của địa phương mà còn phối hợp phục vụ các chương trình giao lưu tại Khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy trong kháng chiến chống Mỹ (thôn Nam Giang). Qua đó, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống có thêm không gian thực hành, lan tỏa đến người dân, du khách và mở ra hướng phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch.

Địa phương còn luôn chú trọng tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên các tổ chức đoàn thể tham gia văn hóa, văn nghệ. Đồng thời, lưu giữ tư liệu về làn điệu dân ca, nghệ thuật diễn tấu, tri thức dân gian, góp phần hạn chế nguy cơ thất truyền khi các nghệ nhân am hiểu ngày càng cao tuổi.

Từ những mô hình văn nghệ ở cơ sở, có thể thấy bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ lại những giá trị đã có, mà còn là tìm cách để các giá trị ấy thích ứng và hiện diện trong đời sống đương đại. Khi có sự quan tâm, đầu tư phù hợp để người dân, nhất là thế hệ trẻ tham gia, văn hóa truyền thống sẽ có thêm sức sống, tiếp tục đồng hành với sự phát triển bền vững của quê hương.