Chiến thuật Nga dùng UAV phản lực tập kích trung tâm dữ liệu và mạng viễn thông Ukraine

Từ giữa tháng 9 đến đầu tháng 10, lực lượng Nga liên tục tổ chức các đợt tập kích nhằm vào các trung tâm dữ liệu và mạng lưới viễn thông chủ chốt của Ukraine. Đợt tác chiến này đánh dấu sự gia tăng sử dụng các phương tiện bay không người lái (UAV) trang bị động cơ phản lực, đặt ra thách thức lớn đối với hạ tầng công nghệ thông tin và mạng lưới phòng không của Kyiv.

Mục tiêu và tần suất các đợt tập kích UAV phản lực

Sáng 27/9, UAV phản lực của Nga đã đánh trúng trụ sở chính của Kyivstar tại Kyiv, nhà mạng di động lớn nhất Ukraine. Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã tấn công một trung tâm dữ liệu thuộc mạng viễn thông Vodafone Ukraine.

Trước đó, ngày 15/9, trung tâm dữ liệu BeMobile bị ảnh hưởng trong một đợt không kích, làm gián đoạn một số dịch vụ vận hành trên nền tảng UCloud. Đến ngày 23/9, hạ tầng của hai nhà cung cấp mạng UTELS và Pavutyna bị hư hại, khiến khoảng 100.000 hộ gia đình tại Kyiv và vùng phụ cận mất kết nối internet. Ngày 25/9, trung tâm dữ liệu của Datagroup ở Solomianskyi, Kyiv, cũng ghi nhận thiệt hại sau đòn tấn công từ UAV, buộc đơn vị này phải duy trì vận hành từ các điểm dự phòng.

Bộ Quốc phòng Nga cho biết các cơ sở này bị nhắm tới do đóng vai trò xử lý và truyền tải dữ liệu tình báo quân sự cho phía Ukraine. Ngược lại, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha bác bỏ tuyên bố trên, nhấn mạnh đây là hạ tầng dân sự thiết yếu phục vụ truyền dẫn cảnh báo tên lửa và UAV cho người dân.

Chiến dịch tiếp diễn vào ngày 30/9 khi Nga thông báo tấn công trung tâm dữ liệu De Novo tại Kyiv, và tiếp tục đánh vào một trung tâm dữ liệu tại Odesa vào ngày 4/10. Theo cựu Thứ trưởng Quốc phòng Ukraine Kateryna Chernohorenko, cường độ các cuộc tập kích bằng UAV, bao gồm cả dòng Shahed, nhằm vào các cơ sở dữ liệu đã tăng mạnh.

Giới hạn của hạ tầng đám mây và công trình ngầm

Ukraine đã chủ động phân tán hạ tầng số từ giai đoạn đầu chiến sự. Ngày 17/2/2022, Quốc hội Ukraine thông qua Luật về Dịch vụ đám mây, sau đó tiếp tục ban hành các nghị quyết cho phép cơ quan nhà nước đặt hệ thống thông tin và sổ đăng ký công trên đám mây nước ngoài trong thời gian thiết quân luật.

Thông qua thiết bị lưu trữ Snowball của Amazon Web Services (AWS), hơn 10 petabyte dữ liệu từ 42 cơ quan chính phủ và 24 trường đại học đã được chuyển lên nền tảng đám mây. Ngân hàng PrivatBank, phục vụ khoảng 40% dân số Ukraine, cũng hoàn tất di dời hệ thống lên không gian mạng.

Dù việc sao lưu dữ liệu ra nước ngoài giúp giảm thiểu nguy cơ mất dữ liệu vĩnh viễn khi cơ sở vật chất bị đánh trúng, giải pháp điện toán đám mây không thể thay thế hạ tầng vật lý tại chỗ. Mạng lưới cáp quang, nguồn điện và các trạm tiếp sóng nội địa vẫn là mắt xích dễ bị tổn thương, khiến người dùng mất kết nối khi các trạm chuyển tiếp bị phá hủy.

Việc di dời toàn bộ trung tâm dữ liệu xuống lòng đất cũng gặp nhiều trở ngại kỹ thuật. Các cơ sở này đòi hỏi hệ thống cấp điện công suất lớn, cơ chế làm mát chuyên biệt và hoạt động bảo trì liên tục, khiến việc xây dựng ngầm tốn kém kinh phí và thời gian. Ở chiều ngược lại, các phân tích nguồn mở (OSINT) từ Dnipro Osint chỉ ra rằng Nga cũng đang đẩy mạnh xây dựng cơ sở sản xuất UAV ngầm với diện tích ước tính khoảng 42.000 m² tại khu kinh tế đặc biệt Alabuga ở Tatarstan.

Khả năng đánh chặn UAV phản lực và bài toán bảo dưỡng F-16

Các biến thể UAV phản lực mang lại thách thức kỹ thuật lớn hơn so với dòng UAV cánh quạt truyền thống. Nhờ động cơ phản lực, vũ khí này đạt tốc độ cao hơn và trần bay lớn hơn so với các mẫu Shahed thông thường.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết trong đợt tập kích ngày 28/9, có 90 trên tổng số hơn 120 UAV Nga triển khai là loại phản lực. Tỉ lệ đánh chặn riêng đối với nhóm mục tiêu này đạt khoảng 57%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 70% của các loại UAV thông thường. Nhằm thu hẹp khoảng cách này, Ukraine đang thúc đẩy phát triển phương tiện đánh chặn chuyên dụng và sản xuất động cơ phản lực trong nước.

Tiêm kích F-16 được xem là một trong những công cụ đánh chặn UAV phản lực hiệu quả nhất hiện nay của Kyiv. Tuy nhiên, quy trình kỹ thuật duy trì phi đội này đang đối mặt với các rào cản hậu cần. Theo thông tin từ Wall Street Journal, đợt kiểm tra kỹ thuật định kỳ sau mỗi 300 giờ bay của F-16 có thể kéo dài tới 40 tuần tại cơ sở ở Bỉ, so với thời gian 2-6 tuần trong điều kiện thông thường.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi và nhà thầu Sabena Engineering tại Bỉ khẳng định thời gian xử lý đang được đẩy nhanh và các thông tin về tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu thấp nghiêm trọng là chưa chính xác. Dù Bỉ, Tây Ban Nha và các đối tác tiếp tục cam kết bàn giao thêm máy bay F-16 và đạn dược, áp lực duy trì số giờ bay, linh kiện thay thế và đội ngũ kỹ thuật vẫn là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ các trung tâm dữ liệu trước chiến thuật tập kích mới của Nga.