Chuỗi liên kết trồng tiêu hữu cơ: Nhân rộng mô hình đạt chuẩn quốc tế

Thay đổi tư duy sản xuất

Với phương châm “lợi cho nhà nông, khỏe cả cộng đồng”, chuỗi liên kết trồng tiêu hữu cơ tại vùng nông nghiệp xã Thuận Hạnh và các xã lân cận đã chạm mốc 1.300 tấn tiêu xuất khẩu vào giữa tháng 8/2026. Đây là hành trình hơn 8 năm tập hợp thành viên sản xuất theo mô hình hợp tác, thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất từ chạy theo sản lượng chuyển sang nâng cao chất lượng, bảo vệ hệ sinh thái, sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng.

Ông Vũ Văn Thủy, 1 trong 35 nông hộ đầu tiên ở xã Thuận Hạnh góp kinh nghiệm, công sức, trí tuệ và tài sản vườn tiêu vào chuỗi liên kết kể lại, diện tích đất vườn 2 ha của hộ gia đình ông đã qua nhiều lần chuyển đổi từ các loại cây ngắn ngày đến cây ăn trái, cây công nghiệp dài ngày, trong đó quyết định cuối cùng chọn cây tiêu chuyển đổi biện pháp canh tác vô cơ sang hữu cơ bền vững lâu dài. Theo đó, hơn 3 năm sau, vườn tiêu của ông Thủy mới hội đủ các thông số kỹ thuật để cấp chứng nhận sản xuất hữu cơ tiêu chuẩn quốc tế. Ông Thủy chia sẻ, kinh nghiệm mỗi năm giảm 30% lượng phân bón vô cơ và 30% thuốc bảo vệ thực vật, thay thế sử dụng khối lượng tương ứng phân chuồng và chế phẩm sinh học. Kết quả thông qua chuỗi liên kết, năng suất tiêu hữu cơ trung bình 4 tấn/ha/năm đều đạt chất lượng xuất khẩu.

Ở xã Đức An, nông hộ Đặng Tấn Minh Thảo sau hơn 1 năm trở thành thành viên của chuỗi liên kết đã chính thức được cấp chứng nhận hữu cơ quốc tế hơn 2,5 ha tiêu xen canh với cà phê. Trước đó khoảng 8 năm, ông chủ động canh tác tiêu theo quy trình hữu cơ được tiếp cận qua các lớp tập huấn, đúc kết từ thực tế sản xuất để áp dụng phù hợp trong môi trường sinh thái của khu vườn. Đến nay, quy trình canh tác tiêu hữu cơ đã ổn định, hằng năm được các tổ chức quốc tế tái đánh giá công nhận bảo đảm các tiêu chí chứng nhận. Cụ thể, ông Thảo đã xây dựng 1 hồ nước lớn, tích trữ nước suối tự nhiên, sử dụng máy bơm nước phân phối hệ thống tưới phun mưa trên tán lá kết hợp với tưới tràn dưới gốc. Phân bón tận dụng vỏ cà phê, cây cỏ tự nhiên cùng các loại phụ phẩm khác thu gom rải đều trên bồn cây. Chế phẩm sinh học phòng trừ bệnh hại tự “bào chế” từ các loại cây, lá thiên nhiên xay nhỏ, phối trộn ngâm rượu để bơm phun định kỳ. Hằng năm tỉa tán thông thoáng, tạo chồi cây mới sinh trưởng khỏe mạnh. Sản phẩm tiêu thu hoạch phơi khô dưới “nắng trời” trước khi tập trung về chuỗi liên kết để xuất khẩu, doanh thu cao hơn 20 - 25% so với mặt bằng giá thị trường.

Tạo nguồn dinh dưỡng tự nhiên

Chuỗi liên kết đến nay được cấp chứng nhận hữu cơ trên diện tích 195,6 ha, đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu gồm USDA, EU, JAS và Canada. Thông qua tái đánh giá thường niên của tổ chức Control Union, mỗi thành viên trong chuỗi đều duy trì nghiêm ngặt quy trình sản xuất ghi chép nhật ký, truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm định kỳ các chỉ số đất, nước, chất lượng thành phẩm.

Trong đó tập trung tạo nguồn dinh dưỡng hữu cơ; phát triển hệ sinh thái côn trùng có lợi nhằm khắc chế sâu bệnh. Đặc biệt tuân thủ nguyên tắc “5 không”: Không phân bón hóa học; không thuốc bảo vệ thực vật; không chất kích thích tăng trưởng; không chất bảo quản; không làm tổn hại thảm thực vật tự nhiên nuôi dưỡng đất.

Bà Trần Thị Thu - đại diện chủ trì chuỗi liên kết nhận định: “Được đánh giá là một trong những chuỗi tiên phong hàng đầu tại khu vực Tây Nguyên về canh tác và chế biến hồ tiêu hữu cơ. Thông qua chuỗi, từng thành viên tích cực tận dụng vỏ cà phê và các vật liệu phụ phẩm nông nghiệp để ủ thành phân bón hữu cơ, vi sinh cung cấp dinh dưỡng trở lại cho cây tiêu. Vùng nguyên liệu hồ tiêu của chuỗi luôn duy trì thảm cỏ giữ ẩm và cải tạo độ xốp cho đất, đồng thời sử dụng chế phẩm sinh học phòng ngừa nấm bệnh. Tất cả các khâu từ làm đất, bón phân, thu hoạch đến phơi sấy, tạo ra các dòng sản phẩm hạt tiêu đen hữu cơ, tiêu sọ, tiêu xanh đều tuân thủ quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và các nước Trung Đông...”.

Hiện chuỗi liên kết đang tiếp tục hoàn chỉnh các tiêu chí để được cấp chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế hơn 800 ha trong thời gian tới. Ông Hà Ngọc Chiến - Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng đánh giá, Hoàng Nguyên là 1 trong 22 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ hồ tiêu trong tỉnh, quy mô khoảng 2.730 ha, gần 1.300 nông hộ tham gia, sản lượng khoảng 8.248 tấn. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy sản xuất gia tăng giá trị sản phẩm, nâng cao năng lực đàm phán của nông hộ, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.