Đồng bào Chăm mạnh dạn đổi mới, mở hướng thoát nghèo

Từ những chân ruộng thường xuyên ngập úng được cải tạo thành vườn dừa, đến những vườn nho bao lưới, vườn táo trong nhà màng, tinh thần dám nghĩ, dám làm đang giúp đồng bào Chăm từng bước nâng cao giá trị đất đai, tạo thêm sinh kế và mở ra kỳ vọng về một cuộc sống ổn định, khấm khá hơn.

Biến đất trũng thành vườn dừa sinh kế

Trên diện tích 2 sào đất thường xuyên ngập úng, anh Tạ Văn Thuyết, người Chăm ở thôn Phan Hòa, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, quyết định không tiếp tục trồng lúa mà chuyển sang trồng dừa xiêm lùn.

Trước đây, gia đình anh đã nhiều năm gắn bó với cây lúa. Tuy nhiên, do ruộng thấp trũng, thường xuyên bị ngập, cây lúa sinh trưởng kém, năng suất thấp, trong khi chi phí sản xuất và công chăm sóc ngày càng tăng. Nhận thấy nếu tiếp tục cách làm cũ sẽ không cải thiện thu nhập, anh Thuyết bắt đầu tìm hướng đi mới.

Trong một lần tham quan, học hỏi các mô hình sản xuất ở miền Tây Nam Bộ, anh đặc biệt chú ý đến mô hình trồng dừa trên đất trũng bằng phương pháp lên liếp, đào mương. Cách làm này vừa giúp cây dừa tránh ngập úng, vừa tận dụng được hệ thống mương để trữ nước và nuôi cá.

Sau khi trở về địa phương, anh mạnh dạn áp dụng mô hình ngay trên mảnh đất của gia đình. Anh đào mương sâu khoảng 2 m, đắp các luống đất rộng 2 m để trồng dừa với khoảng cách khoảng 4 m/cây. Phần mương giữa các luống được tận dụng để thả cá, qua đó tạo thêm nguồn thu nhập

“Đất này trước đây tôi trồng lúa nhưng thường xuyên bị ngập úng nên năng suất thấp. Tôi học mô hình trồng dừa ở miền Tây rồi đưa về thử nghiệm. Sau thời gian chăm sóc, cây phát triển tốt”, anh Thuyết chia sẻ.

“

Việc chuyển đổi diện tích đất trũng sang trồng dừa xiêm là quyết định mạnh dạn và đúng đắn của tôi.

Anh Tạ Văn Thuyết, người Chăm ở thôn Phan Hòa, xã Bắc Bình

Điều đáng mừng là vườn dừa bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 2,5 năm. Không chỉ thay đổi cây trồng, anh Thuyết còn tự sáng tạo “thuyền tưới” từ hệ thống mương sẵn có, giúp giảm công sức và thời gian chăm sóc vườn.

Từ chân ruộng kém hiệu quả, những hàng dừa xanh tốt đang dần hình thành một mô hình sinh kế mới. Câu chuyện của anh Thuyết cho thấy đổi mới sản xuất không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Quan trọng hơn là người nông dân phải biết quan sát, học hỏi và mạnh dạn thử nghiệm những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế.

Trái cây mở thêm dư địa tăng thu nhập

Tại khu vực Liên Hương, Tuy Phong, nhiều hộ đồng đồng Chăm cũng đang chuyển sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, đồng thời tăng cường ứng dụng kỹ thuật nhằm nâng chất lượng nông sản.

Điển hình như ông Bích Khánh Dũng phát triển mô hình trồng nho xanh và nho hồng Nhật. Nho hồng Nhật hiện có giá bán khoảng 110.000 đồng/kg. Vụ vừa qua, gia đình ông thu hoạch khoảng 1,5 tấn/sào. Với giống nho xanh mới trồng trên diện tích 2 sào, khi vườn bước vào thời kỳ ổn định, ông kỳ vọng năng suất có thể đạt khoảng 5 tấn hoặc hơn.

Đáng chú ý, ông Dũng áp dụng phương pháp bao lưới nhằm hạn chế côn trùng, giảm tác động của sâu bệnh và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Hệ thống tưới béc xoay tự động cũng được đưa vào sử dụng, giúp phân phối nước đồng đều, tiết kiệm nước và giảm đáng kể công lao động.

“

Cây nho phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương và là hướng phát triển kinh tế hiệu quả đối với bản thân.

Ông Bích Khánh Dũng, xã Liên Hương, tỉnh Lâm Đồng

Theo bà Qua Thị Kim Vân, Hội Nông dân xã Liên Hương, việc nông dân mạnh dạn đưa giống mới, kỹ thuật mới vào sản xuất đang mở ra hướng nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích. Cùng với đó, việc trao đổi kinh nghiệm giữa các hộ trồng nho cũng góp phần giúp nông dân chủ động hơn trong chăm sóc, xử lý cây và phòng trừ sâu bệnh.

Nếu cây nho tạo dấu ấn bằng những giống mới và kỹ thuật canh tác hiện đại, thì cây táo đang trở thành một hướng sản xuất đáng chú ý tại Tuy Phong và Liên Hương. Hiện khu vực này có khoảng 100 ha trồng táo.

Tại thôn Tuy Tịnh 2, xã Tuy Phong, ông Kinh Văn Hùng là một trong những hộ mạnh dạn đầu tư trồng táo sạch trong nhà màng. Theo ông Hùng, cây táo khoảng 1 năm bắt đầu cho thu hoạch và có thể chủ động xử lý để cho trái quanh năm. Nếu chăm sóc tốt, cây có thể duy trì khả năng cho quả trong thời gian dài. Năng suất táo có thể đạt khoảng 3 - 4 tấn/sào.

Việc đưa cây vào nhà màng giúp nông dân kiểm soát tốt hơn các yếu tố bất lợi từ thời tiết và côn trùng. Đồng thời kết hợp quy trình tưới, chăm sóc và quản lý vườn để hướng tới sản phẩm sạch, ổn định chất lượng.

Táo trồng tại địa phương có lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng, cho trái giòn, ngọt và thơm. Giá thu mua tại vườn dao động khoảng 10.000 - 12.000 đồng/kg. Đây cũng là một trong những cây trồng chủ lực, sản phẩm đặc trưng của xã Tuy Phong và đang được định hướng nâng tầm thông qua chương trình OCOP, xây dựng nhãn hiệu tập thể “Táo Tuy Phong”.

“

Với hiệu quả và chất lượng cao, tôi dự định sẽ tham gia xây dựng sản phẩm đặc trưng địa phương và lấy nhãn hiệu tập thể “Táo Tuy Phong”.

Ông Kinh Văn Hùng, thôn Tuy Tịnh 2, xã Tuy Phong

Ông Võ Duy Tình, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tuy Phong cho rằng, việc phát triển các mô hình nông nghiệp phù hợp với điều kiện địa phương, gắn với ứng dụng khoa học kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sẽ giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất, thay vì chỉ phụ thuộc vào phương thức canh tác truyền thống. Đặc biệt, với đồng bào Chăm, việc mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm, lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nước và nhu cầu thị trường đang mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế hộ.

Điểm chung của những mô hình trên không chỉ là sự chuyển đổi cây trồng hay ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người nông dân. Với mỗi hộ, trong đó có đồng bào Chăm, bài toán sản xuất lại được giải theo một cách riêng, dựa trên điều kiện đất đai, nguồn nước, khí hậu, thị trường và sức lao động. Từ những thay đổi trong từng mảnh vườn, những mô hình này đang góp phần tạo sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Từ những thay đổi nhỏ trong cách nghĩ, cách làm, nhiều hộ đồng bào Chăm ở Lâm Đồng đang từng bước tạo dựng một nền sản xuất chủ động hơn. Đó còn là minh chứng cho một tinh thần đáng quý: không trông chờ, không bằng lòng với cái cũ và luôn tìm cách vươn lên bằng chính sức lao động của mình.