Giải pháp phân tầng mạng lưới phòng không Ukraine khi khan hiếm tên lửa Patriot PAC-3
Trước sự thiếu hụt đạn tên lửa Patriot PAC-3, Ukraine buộc phải tái phân chia mạng lưới phòng không, kết hợp Aster 30, GEM-T và drone đánh chặn để giảm tải.
Tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 đang đẩy hệ thống phòng không Ukraine vào thế khó khăn trước các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Nga. Điển hình như trong đợt tấn công rạng sáng 1/8, quân đội Ukraine chỉ chặn được 1 trong số 27 tên lửa đạn đạo do thiếu hụt nguồn đạn phòng không tầm xa. Để duy trì khả năng phòng thủ, Ukraine buộc phải chuyển hướng sang mô hình phòng không phân tầng linh hoạt, dành riêng đạn PAC-3 MSE đắt đỏ cho các mục tiêu phức tạp nhất, đồng thời phân chia nhiệm vụ cho các hệ thống như Aster 30, GEM-T, NASAMS, IRIS-T và UAV đánh chặn.
Thực trạng khan hiếm đạn tên lửa Patriot PAC-3
Đêm 31/7 rạng sáng 1/8, lực lượng Nga tiến hành đợt tập kích quy mô lớn với 35 tên lửa và 185 UAV, bao gồm 27 tên lửa đạn đạo. Tỷ lệ đánh chặn đạn đạo đạt mức rất thấp do kho đạn Patriot rơi vào tình trạng cạn kiệt. Trước đó, trong đợt tập kích rạng sáng 6/7, Ukraine cũng không thể đánh chặn bất kỳ tên lửa nào trong số 29 mục tiêu bay theo quỹ đạo đạn đạo.
Mức viện trợ tên lửa phòng không đồng minh cung cấp cho Ukraine trong năm 2026 giảm xuống, chỉ bằng khoảng một phần ba so với năm 2025. Trong khi đó, năng lực sản xuất tên lửa Iskander và Kinzhal của Nga ước tính đạt khoảng 700 - 800 quả mỗi năm. Nếu áp dụng quy chuẩn lý thuyết cần 3 tên lửa Patriot cho một mục tiêu đạn đạo, nhu cầu của Ukraine có thể lên tới 2.400 quả mỗi năm — con số vượt xa khả năng cung ứng hiện tại.
Bên cạnh đó, kho dự trữ Patriot của Mỹ cũng sụt giảm đáng kể. Theo ước tính từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), khoảng 65% số tên lửa Patriot của Washington đã được tiêu thụ trong các chiến sự tại Trung Đông, đưa lượng tồn kho xuống dưới 850 quả. Dù nhà sản xuất Lockheed Martin nỗ lực nâng sản lượng PAC-3 lên 2.000 quả/năm vào năm 2030, chu kỳ sản xuất một quả PAC-3 MSE vẫn kéo dài từ 24 đến 30 tháng, khiến nguồn cung ngắn hạn trở nên hết sức hạn hẹp.
Tái phân chia nhiệm vụ với tên lửa GEM-T và Aster 30
Để tối ưu hóa số lượng đạn PAC-3 MSE còn lại, Ukraine tích cực bổ sung các dòng tên lửa phòng không có năng lực tương đương để san sẻ gánh nặng. Tên lửa Patriot GEM-T do Raytheon sản xuất được đưa vào hợp đồng cung cấp trị giá 3,7 tỉ USD. GEM-T sử dụng đầu nổ tạo mảnh để tiêu diệt máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo chiến thuật, giúp bảo tồn loại đạn PAC-3 MSE vốn sử dụng cơ chế va chạm trực tiếp chuyên trị các mục tiêu nguy hiểm hơn như Iskander hay Kinzhal.
Bên cạnh đó, hệ thống SAMP/T NG cùng tên lửa Aster 30 do tập đoàn Eurosam (Pháp - Italy) phát triển trở thành mảnh ghép quan trọng ở tầng phòng thủ đạn đạo. Ukraine dự kiến tiếp nhận hai tổ hợp SAMP/T hiện có từ Pháp và đặt mua thêm bốn hệ thống SAMP/T NG mới, đồng thời xúc tiến kế hoạch sản xuất tên lửa Aster 30 theo giấy phép tại nội địa trước cuối năm 2026.
Giảm tải cho tầng phòng thủ tầm xa bằng UAV và không quân
Đối với các mục tiêu bay tầm trung và tầm thấp như tên lửa hành trình hay UAV tự sát, Ukraine phân nhiệm vụ cho các hệ thống tầm trung bao gồm NASAMS, IRIS-T SLS/SLM cùng lực lượng tiêm kích F-16 và Mirage 2000-5. Để giảm hao tổn tên lửa không đối không đắt tiền, tiêm kích F-16 ưu tiên dùng pháo 20 mm và rocket APKWS II để vô hiệu hóa UAV Geran và Gerbera.
Ở tầng thấp nhất, Ukraine tăng cường sử dụng drone đánh chặn có chi phí thấp (từ 1.000 đến 5.000 USD/chiếc). Điển hình là mẫu UAV Octopus có khả năng tự dẫn giai đoạn cuối, giúp đánh chặn hiệu quả dòng Shahed mà không cần tiêu tốn tên lửa phòng không đắt tiền. Ngoài ra, quân đội Ukraine còn triển khai các đòn tập kích bằng tên lửa Flamingo vào các cơ sở sản xuất và bãi thử tên lửa của Nga như nhà máy Votkinsk hay Kapustin Yar, nhằm triệt hạ mối đe dọa ngay từ bệ phóng.