Giữ thế chủ động củng cố niềm tin xã hội

Bên cạnh những mặt tích cực trong việc mở rộng quyền tiếp cận thông tin, môi trường truyền thông mới cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác tư tưởng, nhất là trong việc định hướng dư luận, bảo đảm thông tin chính xác, đầy đủ và khách quan.

Ngăn chặn thông tin sai lệch

Phát biểu tại Hội nghị sơ kết công tác tuyên giáo và dân vận 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh công tác định hướng thông tin, tuyên truyền hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Theo đồng chí, thời gian qua, thông tin, báo chí và xuất bản ở nước ta tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong định hướng dư luận xã hội; công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch tiếp tục giữ được thế chủ động.

Tuy nhiên, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cũng lưu ý: "Thế chủ động ấy chưa thật vững chắc và đang bị thách thức từng ngày. Các thế lực thù địch ngày càng tinh vi, triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội để tiến hành cái gọi là 'chiến tranh nhận thức' - đánh vào nền tảng tư tưởng, vào niềm tin, vào sự đoàn kết nội bộ, làm cho một bộ phận hoài nghi, dao động. Đây là cuộc đấu tranh không có điểm dừng, không có vùng an toàn. Vì vậy, tuyệt đối không được chủ quan, thỏa mãn; phải liên tục đổi mới phương thức, nâng cấp cả công cụ và lực lượng cho ngang tầm đối tượng và ngang tầm nhiệm vụ."

Theo Tiến sỹ Nguyễn Tri Thức, Ủy viên Ban Biên tập Tạp chí Cộng sản, sự phát triển của các nền tảng ứng dụng công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), cho phép bất kỳ cá nhân nào cũng có thể tạo lập, chia sẻ và lan truyền thông tin đến cộng đồng rộng lớn mà không cần thông qua cơ chế kiểm chứng truyền thống. Điều này tạo ra hệ sinh thái thông tin đa dạng, phong phú, đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ cao về nhiễu loạn thông tin.

Trong bối cảnh bùng nổ của công nghệ số và các nền tảng truyền thông trực tuyến, các nội dung sai lệch, bịa đặt, xuyên tạc, thậm chí mang động cơ chính trị, chống phá ngày càng được ngụy trang dưới nhiều hình thức tinh vi, hấp dẫn và dễ tiếp cận.

Thay vì phát tán thông tin sai sự thật một cách công khai, các đối tượng thường cài cắm, pha trộn một phần thông tin có thật với những thông tin sai lệch hoặc thông tin được tạo dựng theo ý đồ xấu.

Cách thức này khiến ranh giới giữa đúng và sai trở nên khó nhận diện hơn, đặc biệt đối với một bộ phận không nhỏ người tiếp nhận thông tin, nhất là những người còn hạn chế về kỹ năng kiểm chứng và chọn lọc thông tin trên môi trường mạng.

Không gian mạng vì vậy đã trở thành một phương thức, một "mặt trận" mà các đối tượng này thường xuyên khai thác để triển khai các hoạt động chống phá với quy mô ngày càng rộng, phương thức ngày càng đa dạng và mức độ ngày càng quyết liệt.

Cùng với đó, thủ đoạn của các đối tượng cũng không ngừng được đổi mới và tinh vi hơn. Chúng chủ động tạo lập các trang thông tin, tài khoản hoặc kênh truyền thông giả mạo; lợi dụng danh nghĩa, uy tín của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có ảnh hưởng để thu hút người theo dõi, tạo dựng lòng tin.

Sau khi hình thành được lượng người tiếp cận nhất định, các đối tượng từng bước cài cắm, lồng ghép những nội dung sai lệch, bóp méo sự thật, xuyên tạc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các vấn đề được dư luận quan tâm.

Mục đích cuối cùng là gây hoang mang trong xã hội, tạo sự nghi ngờ, chia rẽ, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và các cơ quan chức năng, từ đó phục vụ các âm mưu, hoạt động chống phá lâu dài.

Kết nối sự thật với công chúng

Nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo Điện tử VietnamPlus (TTXVN), cho rằng môi trường truyền thông trên mạng xã hội hiện nay rất đa chiều, là nguồn thông tin có thể tham khảo và đối chiếu. Tuy nhiên, trong quá trình lan truyền thông tin về một vụ việc, vẫn có hiện tượng nhiều ý kiến chỉ dựa trên một phần phát biểu hoặc các đoạn trích dẫn ngắn. Điều này dẫn đến việc thông tin không được truyền tải đầy đủ; thậm chí, nhiều người chưa tìm hiểu kỹ bản chất sự việc đã vội vàng chia sẻ lên mạng xã hội. Mặt tích cực là nếu thông tin chính xác thì khả năng lan tỏa rất nhanh; ngược lại, nếu chưa được kiểm chứng, thông tin sẽ thiếu sức thuyết phục, thậm chí phản ánh sai bản chất của vụ việc.

Để lan tỏa thông tin chính xác và có sức lan tỏa cao trên môi trường truyền thông số, các cơ quan báo chí cần tiếp tục chủ động cung cấp thông tin kịp thời, giải thích đúng các chính sách và định hướng đúng bản chất những vấn đề dư luận xã hội quan tâm.

Bên cạnh đó, việc chia sẻ thông tin trên mạng xã hội cũng cần sự đồng lòng, đồng cảm và tinh thần xây dựng của mỗi thành viên trước các vấn đề, vụ việc; tránh đẩy sự việc đi quá xa khi chưa có kết luận của cơ quan chức năng; đồng thời khắc phục tâm lý ngại 'va chạm' hoặc chậm cung cấp, giải thích thông tin về những sự việc, sự kiện đang thu hút sự quan tâm của dư luận.

Thực tế cho thấy công tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay không chỉ là việc truyền tải chủ trương, đường lối hay cung cấp thông tin chính thống. Quan trọng hơn là khả năng chủ động nắm bắt diễn biến dư luận, phản hồi kịp thời những vấn đề xã hội quan tâm, đồng thời góp phần tạo dựng niềm tin bằng những thông tin đã được kiểm chứng, có căn cứ và được trình bày minh bạch.

Nhìn từ vụ việc liên quan đến cuốn sách "Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng," có thể thấy sức lan tỏa của mạng xã hội rất mạnh và phản ánh đa chiều. Nhiều bài đăng chỉ sử dụng một phần phát biểu của lãnh đạo cơ quan quản lý hoặc lược bỏ bối cảnh, khiến người đọc dễ hình thành nhận định dựa trên thông tin chưa đầy đủ. Trong môi trường truyền thông số, sự thiếu hụt ngữ cảnh nhiều khi tạo ra tác động không kém việc thông tin sai lệch.

Mỗi thông tin khi được đưa ra công chúng cần được tiếp cận trong đầy đủ bối cảnh; mọi nhận định cần dựa trên các nguồn thông tin đã được kiểm chứng; đồng thời, báo chí chuyên nghiệp tiếp tục giữ vai trò không thể thay thế trong việc kết nối sự thật với công chúng.

Hiện nay thông tin ngày càng nhanh và đa chiều, công tác tư tưởng vì thế càng cần được đổi mới theo hướng chủ động, khoa học, thuyết phục và gần gũi với công chúng. Đó không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý truyền thông mà còn là nền tảng góp phần xây dựng môi trường thông tin minh bạch, củng cố sự đồng thuận xã hội và nâng cao năng lực tiếp nhận thông tin của mỗi người dân trong kỷ nguyên số./.

​