Hoàn thiện chính sách đất đai, nhà ở: Hài hòa lợi ích, khơi thông nguồn lực phát triển

Đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng dự phiên thảo luận.

Các ý kiến tập trung làm rõ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn, nhất là tháo gỡ vướng mắc trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giải quyết tồn tại lịch sử về đất đai tại Tây Nguyên và hoàn thiện chính sách nhà ở theo hướng đồng bộ, khả thi.

Bảo đảm quyền lợi người dân, tháo gỡ điểm nghẽn đất đai

Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 7, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất đai, nhất là cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Đồng chí Đỗ Văn Chiến chỉ ra những bất cập trong việc phân định quyền sở hữu toàn dân về đất đai, quyền đại diện chủ sở hữu của Nhà nước và quyền sử dụng đất của tổ chức, cá nhân; cơ chế thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

“

Chúng ta cần nhìn thẳng vào những vấn đề còn vướng mắc, làm rõ trách nhiệm và thẩm quyền của Nhà nước, không né tránh những nội dung khó hoặc chỉ xử lý biểu hiện bên ngoài mà chưa giải quyết được nguyên nhân cốt lõi.

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh

Theo đồng chí, cần quy định rõ trường hợp Nhà nước thu hồi đất và trường hợp thực hiện thỏa thuận, tránh áp dụng thiếu cân nhắc một trong hai cơ chế. Đối với các dự án khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn, cần phân biệt dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị với dự án thuần túy phục vụ kinh doanh, bảo đảm việc thu hồi đất có căn cứ, phù hợp với mục tiêu và tính chất của từng dự án.

Đáng chú ý, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần chuyển từ tư duy giải quyết mặt bằng sang bảo đảm cuộc sống lâu dài cho người dân. Đồng chí Đỗ Văn Chiến khẳng định: “Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành việc thu hồi đất, bàn giao mặt bằng để triển khai dự án, mà phải bảo đảm người dân có điều kiện ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế và từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống sau khi Nhà nước thu hồi đất.”

Cùng với đó, cần quan tâm đến các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng, di dời mồ mả; đẩy mạnh hiện đại hóa quản trị đất đai trên nền tảng dữ liệu số, ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo; kiểm soát tính trung thực của giá giao dịch bất động sản, hạn chế thất thu thuế và tranh chấp.

Tiếp nối ý kiến của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, cho rằng việc sửa đổi Luật Đất đai cần xuất phát từ thực tiễn, tập trung giải quyết những vướng mắc trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết tranh chấp đất đai.

Theo đại biểu Quảng, đất đai từng là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, khi dư địa khai thác nguồn lực này dần thu hẹp, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra giá trị phát triển bền vững thay vì chỉ dựa vào việc khai thác nguồn lực đất đai.

Đồng tình với định hướng lấy cuộc sống người dân làm trọng tâm trong chính sách thu hồi đất, đại biểu Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh: “Lần này chúng ta đã chuyển sang tư duy đó là tái thiết lại cuộc sống của người có đất ở”.

Theo đại biểu, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần tính đến nơi ở mới, điều kiện sinh hoạt và khả năng duy trì sinh kế, thay vì chỉ căn cứ vào giá trị tài sản. Thực tế, có những hộ dân đang sinh sống, kinh doanh tại mặt đường, có nguồn thu nhập ổn định nhưng sau khi di dời lại gặp khó khăn do điều kiện kinh doanh tại nơi ở mới không tương đương.

Bên cạnh đó, một số hộ dân dù không bị thu hồi đất trực tiếp vẫn chịu ảnh hưởng từ các công trình hạ tầng, như tiếng ồn, khói bụi, thay đổi cảnh quan và suy giảm điều kiện sống. Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với những trường hợp này, đồng thời xây dựng chính sách riêng cho đất ở, đất sản xuất và đất kinh doanh, tránh áp dụng đồng nhất các phương thức bồi thường, hỗ trợ. Về giải quyết tranh chấp đất đai, đại biểu Nguyễn Văn Quảng đề nghị phân định rõ thẩm quyền giữa Tòa án và cơ quan quản lý Nhà nước, bảo đảm phù hợp với tính chất từng vụ việc, hạn chế tình trạng chuyển hồ sơ qua nhiều cơ quan khiến quá trình giải quyết kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh vai trò của hòa giải ở cơ sở, coi đây là phương thức quan trọng để giải quyết mâu thuẫn ngay từ đầu, hạn chế phát sinh khiếu kiện.

“

Trong đất đai, nhất là trong xã hội thì hòa giải là tôi cho rằng là quan trọng, là hiệu quả nhất.

Đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu rõ

Theo đại biểu, chính quyền cần chủ động đối thoại, thương lượng với người dân, tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp, đồng thời có cơ chế hỗ trợ đối với những trường hợp khó khăn, nhất là người chỉ có một chỗ ở nhưng chưa đủ điều kiện được bồi thường theo quy định. Việc vận dụng chính sách đúng thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi hợp pháp và tạo sự đồng thuận sẽ góp phần tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.

Giải quyết tồn tại lịch sử, sử dụng đất hiệu quả tại Tây Nguyên

Từ thực tiễn địa phương, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai tập trung phản ánh những vướng mắc về đất có nguồn gốc nông, lâm trường. Tại Tây Nguyên, nhiều diện tích do công ty lâm nghiệp hoặc ban quản lý rừng đứng tên quản lý nhưng đã được người dân nhận khoán, khai hoang, sử dụng ổn định qua nhiều năm. Hồ sơ, ranh giới và thủ tục bàn giao chưa hoàn tất khiến người dân khó được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, vay vốn hoặc bảo vệ quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất.

Đại biểu đề nghị quy định thời hạn rà soát ranh giới, hoàn thiện hồ sơ địa chính và bàn giao đất về địa phương; xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp quản lý đất, cơ quan chuyên môn và chính quyền cấp xã. Đồng thời, cần công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến từng thửa, tạo điều kiện để người dân giám sát, hạn chế quy hoạch treo và tranh chấp kéo dài.

“

Vấn đề đặt ra là phải giải quyết hài hòa giữa yêu cầu quản lý thống nhất đất đai của Nhà nước với thực tế lịch sử sử dụng đất, đời sống và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai nêu rõ

Liên quan đến khai thác bô-xít tại Lâm Đồng, đại biểu đề nghị xây dựng cơ chế sử dụng đất phù hợp với phương thức khai thác cuốn chiếu. Theo đó, đất được sử dụng theo từng giai đoạn, sau khai thác phải hoàn thổ, phục hồi môi trường và xem xét đưa trở lại sản xuất khi đủ điều kiện. Việc thu hồi toàn bộ diện tích ngay từ đầu có thể làm tăng chi phí, ảnh hưởng tiến độ dự án và gián đoạn sinh kế của người dân.

Đại biểu kiến nghị gắn kế hoạch sử dụng đất với tiến độ khai thác, yêu cầu doanh nghiệp công khai kế hoạch 5 năm và hằng năm; nghiên cứu cơ chế đóng cửa mỏ từng phần, phục hồi môi trường và bàn giao đất sau khai thác. Đại biểu Mai nhấn mạnh: “Vì vậy, việc thiết kế chính sách cần tính đến khả năng tái sử dụng đất, không chỉ xem xét nhu cầu khai thác khoáng sản trước mắt.”

Bên cạnh đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần ưu tiên ổn định sinh kế, xem xét bố trí đất sản xuất hoặc tái định canh khi đủ điều kiện, đồng thời minh bạch dữ liệu và phương pháp xác định giá đất.

Phát triển nhà ở phù hợp, bảo đảm đồng bộ pháp luật

Đại biểu Trần Hồng Nguyên, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đề nghị hoàn thiện chính sách nhà ở cho cán bộ, công chức, nhất là trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính khiến một bộ phận cán bộ phải thay đổi nơi làm việc và nơi cư trú.

Theo đại biểu, cần nghiên cứu quỹ đất, nguồn lực đầu tư và cơ chế kiểm soát giá bán, giá thuê phù hợp với khả năng chi trả, đồng thời bảo đảm đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai.

“

Cách tiếp cận này không đồng nhất chính sách nhà ở cho cán bộ, công chức với nhà ở xã hội, cũng không đặt ra cơ chế miễn nghĩa vụ tài chính về đất đai như một điều kiện mặc nhiên.

Đại biểu Trần Hồng Nguyên, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu rõ

Đối với quỹ nhà ở địa phương, đại biểu đề nghị làm rõ nguồn vốn, nguyên tắc quản lý, hạch toán và giám sát; bảo đảm công khai các khoản thu từ đất đai, đấu giá quyền sử dụng đất và bán nhà thuộc tài sản công. Đồng thời, cần rà soát sự thống nhất giữa các luật về quyền sở hữu nhà ở, nghĩa vụ tài chính đối với đất, cải tạo chung cư và thủ tục đầu tư các khu đô thị lấn biển.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, nhấn mạnh chính sách nhà ở cho thuê phải gắn với khả năng tiếp cận thực tế của người dân. Đối với nhà ở đầu tư từ Quỹ nhà ở bằng ngân sách nhà nước, cần xác định rõ đối tượng thuê, mức hỗ trợ và cơ chế quản lý chi phí. Đồng thời, nên khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển nhà ở cho thuê bằng các chính sách phù hợp về thuế, phí.

“

Không thể chỉ quy định nguyên tắc tính đúng, tính đủ mà chưa làm rõ chính sách hỗ trợ để người dân có khả năng tiếp cận nhà ở.

Theo đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng

Về Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế xử lý tiền thuê đất đã nộp khi chuyển từ trả tiền một lần sang trả tiền hằng năm; rà soát căn cứ thu hồi đất đối với từng nhóm dự án, tránh mở rộng phạm vi áp dụng khi chưa thật sự cần thiết.

Đối với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu minh bạch thông tin ngay từ trước khi thu hồi đất: “Người dân cần biết dự kiến phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất.”

Theo đại biểu, việc công khai phương án dự kiến giúp người dân chủ động nắm bắt quyền lợi, hạn chế khiếu nại, khiếu kiện. Cơ chế thí điểm thu hồi đất để thực hiện dự án nhà ở thông qua nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cũng cần tiếp tục được đánh giá trước khi xem xét áp dụng chính thức trên diện rộng.

Các ý kiến tại phiên thảo luận Tổ 7 cho thấy yêu cầu xuyên suốt trong sửa đổi pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản là xuất phát từ thực tiễn, xử lý đúng điểm nghẽn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Đối với Lâm Đồng và Tây Nguyên, việc giải quyết tồn tại lịch sử về đất đai, sử dụng đất hiệu quả sau khai thác khoáng sản, bảo đảm sinh kế sau thu hồi đất và phát triển nhà ở phù hợp có ý nghĩa thiết thực.

Các quy định cần rõ thẩm quyền, trách nhiệm, trình tự thực hiện; tăng cường công khai, giám sát và bảo đảm tính thống nhất giữa các luật. Đây là cơ sở để hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.