Khắc ghi lời Bác dạy người làm báo cách mạng

Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026) là dịp những người làm báo cách mạng soi lại trách nhiệm nghề nghiệp trước lời dạy của Người. Trong mọi giai đoạn cách mạng, báo chí luôn là mặt trận tư tưởng đặc biệt quan trọng; còn người làm báo, như Bác từng căn dặn, phải là chiến sĩ phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, bảo vệ sự thật và giữ vững lương tâm của ngòi bút cách mạng.

1. Trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là người sáng lập mà còn là người đặt nền móng tư tưởng, đạo đức và phong cách làm báo cách mạng. Với Người, báo chí chưa bao giờ đơn thuần là công cụ thông tin, mà là một mặt trận đặc biệt quan trọng của cách mạng; người làm báo là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.

Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, trên hành trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã sớm nhận ra sức mạnh của báo chí trong thức tỉnh dân tộc, tập hợp lực lượng và đấu tranh chống áp bức. Từ “Yêu sách của nhân dân An Nam” gửi Hội nghị Versailles năm 1919 đến những bài báo đăng trên Le Paria (Người cùng khổ), Thanh Niên, Công Nông, Lính Kách Mệnh, Việt Nam Độc Lập, Cứu Quốc hay Nhân Dân sau này, ngòi bút của Người luôn gắn với vận mệnh dân tộc và lợi ích của Nhân dân.

Mỗi bài viết của Bác là một lời hiệu triệu, mỗi tờ báo là một “trận địa tư tưởng”, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng xã hội mới. Hơn nửa thế kỷ hoạt động báo chí, với hàng ngàn bài viết bằng nhiều ngôn ngữ, sử dụng hơn 170 bút danh, Hồ Chí Minh đã để lại một di sản báo chí đồ sộ, giàu giá trị tư tưởng và thực tiễn.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà Người để lại không nằm ở số lượng tác phẩm, mà ở tư tưởng xuyên suốt, đó là báo chí phải đứng về phía Nhân dân, phục vụ sự nghiệp cách mạng và phụng sự lợi ích quốc gia, dân tộc. Đó cũng chính là cốt lõi làm nên bản chất của nền báo chí cách mạng Việt Nam suốt một thế kỷ qua.

2. Điều làm nên giá trị bền vững của tư tưởng báo chí Hồ Chí Minh chính là những lời dạy ngắn gọn nhưng hàm chứa chiều sâu lý luận, đạo đức và trách nhiệm chính trị đối với nghề báo.

Bác từng căn dặn: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”. Trong tư tưởng ấy, nghề báo không chỉ là một nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm trước Nhân dân. Người làm báo không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần định hướng dư luận, bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai, củng cố niềm tin xã hội.

Đặc biệt, ba câu hỏi nổi tiếng mà Bác đặt ra: “Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết như thế nào?” đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị như một nguyên tắc nghề nghiệp căn bản của báo chí cách mạng.

Viết cho Nhân dân, vì lợi ích của Nhân dân. Viết để phục vụ cách mạng, phục vụ sự phát triển của đất nước. Và viết bằng tinh thần trung thực, khách quan, dễ hiểu, có trách nhiệm. Đó không chỉ là phương pháp làm báo, mà còn là đạo đức của người cầm bút.

Bác cũng yêu cầu người làm báo phải tuyệt đối tôn trọng sự thật. Người căn dặn: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”. Lời dạy ấy đến nay vẫn mang tính cảnh tỉnh sâu sắc, nhất là trong môi trường truyền thông số, khi tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và nguy cơ sai lệch thông tin luôn hiện hữu.

Càng trong bối cảnh ấy, trách nhiệm của báo chí cách mạng càng phải được đặt lên hàng đầu. Báo chí không thể chạy theo thị hiếu tầm thường để đánh mất chức năng định hướng; không thể chạy theo tốc độ mà xem nhẹ kiểm chứng thông tin; càng không thể nhân danh quyền lực truyền thông để làm tổn hại sự thật và lợi ích cộng đồng.

Một nền báo chí mạnh không chỉ nằm ở số lượng cơ quan báo chí hay tốc độ đưa tin, mà quan trọng hơn là ở uy tín xã hội và niềm tin của công chúng. Và niềm tin ấy chỉ có thể được xây dựng bằng sự trung thực, khách quan, nhân văn và trách nhiệm trong từng tác phẩm báo chí.

Không chỉ nhấn mạnh trách nhiệm nghề nghiệp, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn đặc biệt coi trọng đạo đức người làm báo. Người yêu cầu cán bộ báo chí phải giữ gìn phẩm chất cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân và bệnh hình thức. Theo Bác, báo chí không phải để tô hồng hay bôi đen hiện thực, mà phải phản ánh trung thực cuộc sống; phát hiện, cổ vũ cái tốt, cái tiến bộ; đồng thời kiên quyết đấu tranh với tiêu cực, cái xấu và những biểu hiện lệch chuẩn trong xã hội. Đó cũng là tính chiến đấu và bản chất cách mạng của báo chí Việt Nam.

3. Bước vào thời đại số, báo chí Việt Nam đứng trước những cơ hội phát triển mạnh mẽ chưa từng có, đồng thời cũng đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự phát triển của internet, mạng xã hội và công nghệ truyền thông hiện đại đã làm thay đổi phương thức tiếp cận thông tin, cách sản xuất nội dung và cả thói quen tiếp nhận của công chúng. Trong môi trường truyền thông mở và cạnh tranh gay gắt hiện nay, báo chí cách mạng càng phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là yêu cầu mang tính sống còn đối với uy tín và vị thế của báo chí cách mạng.

Lời Bác dặn về nghề báo vì thế càng trở nên sâu sắc và thời sự. Người làm báo hôm nay không chỉ cần nhanh, mà trước hết phải đúng; không chỉ cần hấp dẫn, mà phải có trách nhiệm; không chỉ phản ánh dư luận, mà còn phải góp phần định hướng xã hội bằng thông tin chính xác, nhân văn và có chiều sâu.

Trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể phát tán thông tin, giá trị cốt lõi làm nên bản lĩnh báo chí chuyên nghiệp chính là khả năng kiểm chứng sự thật, tinh thần trách nhiệm và đạo đức của người cầm bút. Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng không thể thay đổi bản chất của báo chí cách mạng Việt Nam: lấy Nhân dân làm trung tâm, lấy sự thật làm nguyên tắc và lấy lợi ích quốc gia, dân tộc làm mục tiêu cao nhất.

Nhìn lại chặng đường hơn 100 năm của báo chí cách mạng Việt Nam, có thể khẳng định rằng nền báo chí ấy được khai sinh từ tư tưởng lớn, được dẫn dắt bằng lý tưởng cách mạng và được soi sáng bởi trí tuệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Di sản báo chí mà Người để lại không chỉ là những tác phẩm mẫu mực, mà lớn hơn là hệ giá trị về đạo đức, trách nhiệm và bản lĩnh của người làm báo cách mạng.

Với mỗi người làm báo hôm nay, học và làm theo lời Bác dạy không phải là khẩu hiệu, mà phải được thể hiện bằng trách nhiệm trong từng dòng tin, từng bài viết; bằng thái độ trung thực trước sự thật; bằng bản lĩnh bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai; và bằng tinh thần phụng sự Nhân dân, phụng sự đất nước. Bởi hơn bao giờ hết, giữ gìn đạo đức báo chí chính là giữ gìn niềm tin của Nhân dân đối với báo chí cách mạng. Và giữ vững ngòi bút cách mạng, suy cho cùng, chính là giữ vững trách nhiệm chính trị, lương tâm nghề nghiệp và sứ mệnh phụng sự Tổ quốc của người làm báo Việt Nam hôm nay.