Không gian thoát lũ bị thu hẹp, thiệt hại gia tăng

Dòng chảy bị cản trở

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, những trận mưa lớn với cường độ cao, tập trung trong thời gian ngắn là một trong những nguyên nhân dễ gây ngập úng cục bộ, lũ quét và sạt lở đất. Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố thời tiết, tình trạng ngập úng còn xuất phát từ tác động của con người, khi dòng chảy bị cản trở bởi rác thải, xà bần, công trình xây dựng lấn chiếm hành lang khe, suối.

Ở khu vực Đà Lạt, hàng chục con suối lớn nhỏ len giữa khu dân cư, là những tuyến thoát nước tự nhiên. Những năm qua, lũ lụt, ngập úng đã gây thiệt hại không nhỏ cho nhà vườn trồng hoa, rau xanh. Trong khi đó, nhiều đoạn suối bị công trình lấn chiếm, rác thải, cỏ dại làm cản trở dòng chảy.

Tại phường Lâm Viên - Đà Lạt, chính quyền địa phương đã chọn cách mở đường để khai thông cho dòng nước. Các đoàn thể như Hội Nông dân, Phụ nữ, Đoàn Thanh niên đã tích cực vận động người dân hiến đất mở đường dọc suối Hà Đông. Đến đầu tháng 8/2026, có 16 hộ dân đồng thuận, đóng góp khoảng 1 tỷ đồng và tự nguyện hiến hơn 1.500 m² đất. Bà Nguyễn Thị Hằng, một người dân trong phường cho biết: “Con suối được khơi thông. Mùa mưa lũ năm nay mức độ ngập úng không còn nghiêm trọng như trước nữa”.

Không như ở phường Lâm Viên - Đà Lạt, hiện nay, qua rà soát, kiểm tra của ngành chức năng, tình trạng người dân xả rác, đổ xà bần xuống suối; công trình xây dựng lấn chiếm hành lang suối vẫn còn diễn ra nhiều nơi, ảnh hưởng đến việc tiêu thoát nước. Cùng với đó, việc nạo vét, phát quang, khơi thông dòng chảy và xử lý, tháo dỡ, di dời các công trình xây dựng trái phép, lấn chiếm ở một số nơi chưa được quan tâm đúng mức.

Theo người dân ở một số khu vực thường xảy ra ngập lụt cục bộ, dòng suối vốn là một phần của hệ thống tiêu thoát nước tự nhiên. Khi dòng chảy có đủ không gian, nước có thể phân tán và thoát theo hướng tự nhiên. Ngược lại, nếu bị thu hẹp, nước sẽ tràn lên đường giao thông, khu dân cư, đất sản xuất hoặc những khu vực thấp hơn có thể trở thành nơi hứng nước.

Không đợi nước dâng mới khơi thông

Hiện nay, một trong những công việc được tỉnh quan tâm triển khai là khảo sát, đánh giá hiện trạng các công trình, vật cản trên các tuyến tiêu thoát quan trọng gây ngập úng, từ đó đề xuất giải pháp giảm cản trở, khơi thông dòng chảy. Tỉnh cũng đang xây dựng bản đồ ngập lụt vùng hạ du một số hồ chứa thủy lợi theo các kịch bản xả nước khác nhau.

Đáng chú ý, đã có 1.267 mốc hành lang thoát lũ được cắm tại vùng hạ lưu một số đập thủy lợi và một số tuyến suối chính để cảnh báo. Đây là cơ sở để nhận diện những khu vực cần lưu ý trong phòng, chống thiên tai, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ lấn chiếm, san lấp, xây dựng làm thay đổi dòng chảy. Bởi nếu không nhận diện đúng không gian thoát lũ, việc phát sinh công trình, san lấp, sử dụng đất trái phép có thể làm thay đổi dòng chảy. Khi đó, việc xử lý sẽ khó khăn hơn nhiều so với ngăn chặn từ đầu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống quan trắc, cảnh báo đang được tiếp tục đầu tư, với 133 trạm đo mưa tự động, 15 trạm đo thủy văn và 4 tháp cảnh báo lũ tự động. Đây là công cụ phục vụ dự báo, cảnh báo mưa lũ từ sớm của tỉnh.

Theo ông Nguyễn Hà Lộc - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, cùng với việc xây dựng bản đồ ngập lụt, khảo sát các điểm nghẽn dòng chảy, ngành chuyên môn tỉnh thường xuyên rà soát những khu vực có nguy cơ bị lấn chiếm, san lấp, xây dựng hoặc tập kết đất đá, rác thải.

Cùng với việc quản lý, ngăn chặn tình trạng lấn chiếm, xả rác làm tắc nghẽn dòng chảy, việc khơi thông, nạo vét, phát quang các khe, suối cũng cần được thực hiện thường xuyên, nhất là trước mùa mưa. Khi dòng chảy được trả lại không gian, nước có thêm đường thoát, giảm áp lực lên khu dân cư và vùng sản xuất.