Lâm Đồng tìm "chìa khóa" tối ưu hóa nguồn thu từ xuất khẩu nông sản chủ lực

Dư địa lớn

Lâm Đồng hiện có hơn 119.000 ha nông nghiệp công nghệ cao, chiếm 14,7% diện tích canh tác toàn tỉnh. Trong đó, trên 1.400 ha sản xuất nông nghiệp thông minh; 16 vùng trồng trọt và 7 doanh nghiệp được công nhận ứng dụng công nghệ cao.

Địa phương đã hình thành 9 nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực có quy mô, sản lượng lớn nhất cả nước. Điển hình trong đó phải kể đến là rau, hoa, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, thanh long, bơ, mắc ca, dâu tằm.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành trung tâm nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ của cả nước và khu vực Đông Nam Á, với trên 230.000 ha.

Chưa dừng lại ở đó, sau sáp nhập, Lâm Đồng đang sở hữu không gian phát triển trải dài từ cao nguyên, trung du đến vùng ven biển. Địa phương hội tụ thêm một “chân kiềng” mới là thủy sản. Sản lượng khai thác của tỉnh đạt trên 95.000 tấn và nuôi trồng hơn 12.200 tấn.

Với tiềm năng rất lớn, Lâm Đồng là một trong những địa phương trong cả nước ghi dấu ấn về sản lượng nông sản chủ lực xuất khẩu ra thị trường thế giới những năm gần đây.

Đối với Lâm Đồng, chỉ riêng trong 8 tháng năm 2026, hoạt động xuất khẩu của tỉnh duy trì đà đi lên. Kim ngạch xuất khẩu địa phương đạt hơn 2,2 tỷ USD, tương đương 62,46% kế hoạch năm và tăng 4,39% so với cùng kỳ.

Trong số 12 nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của tỉnh, có 7 nhóm có giá trị tăng lên. Nhóm nông sản tiếp tục là động lực.

Nhiều mặt hàng thuộc nhóm nông sản có giá trị xuất khẩu cao như: cà phê nhân đạt 551,92 triệu USD, tăng 37,12%; hạt tiêu đạt 101,7 triệu USD, tăng 52,93%.

Mặt hàng rau, củ, trái cây đạt 127,8 triệu USD, tăng 30,53%; hoa tươi đạt 67,7 triệu USD, tăng 20,46%; cao su đạt 21,09 triệu USD, tăng 6,73%; chè chế biến đạt 9,47 triệu USD, tăng 7,55%.

Nguồn thu chưa tương xứng

Nếu chỉ nhìn kim ngạch xuất khẩu thì bức tranh khá đẹp. Nhưng nhìn sang con số đóng góp vào ngân sách, vấn đề hiện ra rất rõ. Đến hết tháng 8/2026, tổng thu ngân sách nhà nước của Lâm Đồng đạt hơn 24.000 tỷ đồng, đạt 70% dự toán địa phương và tăng 16% so với cùng kỳ.

Trong đó, thu từ hoạt động xuất, nhập khẩu đạt gần 1.870 tỷ đồng. Nếu so với chỉ tiêu của cả năm 2026, con số này đã vượt khá xa, nhưng cũng chỉ tương đương mức bình quân 1.500 - 2.000 tỷ đồng/năm nhiều năm qua.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Nguyễn Hoàng Tân khẳng định, nhiều nông sản chủ lực như: cà phê, thanh long, sầu riêng... của Lâm Đồng đứng nhất, nhì trong cả nước. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu mang lại và một số khoản thu từ hoạt động xuất khẩu rất thấp.

Tại buổi làm việc với ngành thuế, hải quan vào chiều 11/8, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười chỉ rõ nguyên nhân, các sản phẩm chủ lực của tỉnh xuất khẩu với sản lượng rất lớn, nhưng chủ yếu dừng lại ở xuất thô hoặc qua khâu trung gian.

Đây là nguyên nhân khiến lĩnh vực này đóng góp vào ngân sách khá khiêm tốn. Quan trọng hơn, kết quả đó chưa phản ánh đúng tiềm năng, dư địa của địa phương.

“

Các mặt hàng chủ lực của Lâm Đồng như nông, lâm, thủy sản có sản lượng xuất khẩu rất lớn. Tuy nhiên, nguồn đóng góp từ hoạt động xuất, nhập khẩu vào ngân sách nhà nước chưa đáng kể. Đây là thực tế buộc các ngành, đơn vị phải nhìn nhận rõ để có giải pháp.

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười

Liên quan đến nguồn thu từ xuất khẩu, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực XIII Vũ Lê Quân cho biết, hiện mới chỉ có khoảng 327 trong số hơn 800 doanh nghiệp xuất khẩu làm tờ khai thông quan tại các cửa khẩu trên địa bàn Lâm Đồng.

Số còn lại khoảng 390 doanh nghiệp xuất khẩu làm thủ tục thông quan tại các tỉnh, thành khác. Theo thống kê chưa đầy đủ, kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp này trên dưới khoảng 2 tỷ USD.

"Nghĩa là hàng nông sản của Lâm Đồng đi ra thế giới, nhưng thủ tục thông quan, cùng với đó là nguồn thu lại nằm ở nơi khác. Đây là dư địa có thể khai thác ngay mà không cần thêm một ha đất canh tác nào", ông Quân khẳng định.

Thực tế, 4 tháng cuối năm 2026, áp lực cân đối ngân sách càng làm nổi bật yêu cầu này. Mục tiêu năm 2026 của tỉnh là 34.435 tỷ đồng, tăng hơn 9% so với năm 2025. Như vậy, trong 4 tháng cuối năm, địa phương phải thu thêm 10.435 tỷ đồng. Bình quân, Lâm Đồng phải thực hiện thu trên 2.603 tỷ đồng/tháng.

Trong khi đó, thu từ sử dụng đất mới chỉ đạt trên 38% dự toán. Lĩnh vực thuế khoáng sản giảm 14% so với cùng kỳ. Chưa kể, các chính sách miễn, giảm thuế làm hụt thu khoảng 1.300 tỷ đồng.

Khi những nguồn thu truyền thống đang chững lại, buộc Lâm Đồng phải tìm giá trị mới ở chính thế mạnh là xuất khẩu trong nông nghiệp của mình.

Cần đo bằng giá trị hơn là sản lượng

Định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường Lâm Đồng giai đoạn 2026 - 2030 xác định khá rõ. Cơ cấu lại ngành nông nghiệp, chuyển mạnh từ sản xuất theo chuỗi cung ứng sang chuỗi giá trị ngành hàng.

Toàn ngành khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ...

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Nguyễn Hoàng Tân cho biết, dư địa của nông nghiệp Lâm Đồng không nằm ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng.

Dư địa nằm ở khả năng tổ chức lại không gian sản xuất. Việc kết nối các lợi thế bằng quy hoạch đất đai, hạ tầng chế biến, mã số vùng trồng, tiêu chuẩn xanh và quản trị tài nguyên cũng là yêu cầu tất yếu.

“

Lâm Đồng cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông sản sang kinh tế nông nghiệp. Từ bán nguyên liệu sang chế biến sâu. Từ lợi thế tự nhiên sang lợi thế tiêu chuẩn, thương hiệu và thị trường.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Nguyễn Hoàng Tân

Theo ông Tân, quá trình cải cách hành chính và chuyển đổi số, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, môi trường, hạ tầng... cần được tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Lâm Đồng cần đẩy mạnh kiến tạo chuỗi liên kết doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân bền vững trong tương lai.

Về phía cơ quan quản lý thu, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu ngành thuế, hải quan tính toán giải pháp tăng thu đối với hoạt động xuất, nhập khẩu các sản phẩm chủ lực.

Các đơn vị vận động doanh nghiệp xuất khẩu lớn làm thủ tục thông quan qua các cửa khẩu tại Lâm Đồng. Riêng Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ động kết nối với các ngành để tận dụng tối đa dư địa.

Thực tế, bài toán của Lâm Đồng hiện nay không phải thiếu sản phẩm để xuất khẩu, mà là chưa khai thác hết giá trị của sản phẩm trước khi đưa ra thị trường quốc tế. Cùng một khối lượng nguyên liệu, giá trị thu được chênh lệch nhiều lần tùy thuộc vào việc sản phẩm được bán ở dạng thô hay đã qua chế biến.

Vì vậy, bên cạnh kim ngạch, địa phương nên đo tỷ trọng hàng chế biến trong tổng kim ngạch. Số doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp, giá trị thu được trên mỗi tấn nguyên liệu và số thu ngân sách từ hoạt động xuất, nhập khẩu. Chừng nào chưa đo được những chỉ số này, chừng đó vẫn khó khẳng định xuất khẩu đã thực sự nâng chất hay mới chỉ tăng lượng.

Với tiềm năng, dư địa lớn, Lâm Đồng có đủ cơ sở để kỳ vọng một bước tiến mạnh hơn. Vấn đề còn lại là chọn đúng khâu đột phá. Đó là chế biến sâu, thương hiệu, thị trường và tổ chức thực hiện đủ quyết liệt để biến lợi thế thành giá trị, biến sản lượng thành nguồn thu.