Lý do Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga chưa thể kiểm soát không phận Ukraine

Ngay từ những giai đoạn đầu của chiến dịch, sự thiếu hụt khả năng kiểm soát bầu trời của Lực lượng Hàng không - Vũ trụ Nga (VKS) đã trở thành chủ đề phân tích trọng tâm. Dù sở hữu ưu thế vượt trội về số lượng và chất lượng máy bay so với đối phương, VKS vẫn chưa thể giành được ưu thế tuyệt đối trên không phận Ukraine.

Ưu thế khí tài và giới hạn tác chiến

VKS hiện đang triển khai nhiều dòng chiến đấu cơ hiện đại như máy bay ném bom tiền tuyến Su-34 trang bị hệ thống điều chỉnh mục tiêu UMPK, tiêm kích đa năng Su-35S với tên lửa không đối không tầm xa R-37M, và trực thăng tấn công Ka-52 sử dụng tên lửa LMUR. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các loại vũ khí này bị giới hạn bởi phạm vi hoạt động.

Các chuyên gia quân sự chỉ ra rằng máy bay Nga chủ yếu hoạt động trong vùng kiểm soát của quân nhà hoặc cách tiền tuyến tối đa vài chục km. Điều này giải thích vì sao Nga liên tục phải tăng tầm bắn cho bom lượn UMPK nhằm giảm thiểu rủi ro cho phi hành đoàn và cho phép tấn công các mục tiêu nằm sâu phía sau chiến tuyến từ khoảng cách an toàn.

Thách thức từ hệ thống phòng không và công tác tổ chức

Sự khác biệt lớn nhất giữa chiến dịch của Nga và các chiến dịch không quân kiểu Mỹ hay Israel nằm ở khả năng chế áp phòng không đối phương (SEAD/DEAD). Tại các khu vực như Iran, máy bay phương Tây có thể bay lượn và tấn công mục tiêu sâu hàng trăm km nhờ đã vô hiệu hóa thành công lưới lửa phòng không từ trước. Ngược lại, Nga vẫn chưa thể dập tắt hoàn toàn hệ thống phòng không của Ukraine.

Nguyên nhân được cho là do sự lạc hậu về mặt tổ chức, mạng lưới tình báo chưa phát triển tương xứng và thiếu các đơn vị không quân chuyên dụng cho nhiệm vụ SEAD. Chính vì vậy, các sân bay quân sự nằm sâu trong nội địa Ukraine, điển hình là Starokostiantyniv, vẫn tiếp tục hoạt động bất chấp hàng trăm cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái. Từ đây, các máy bay Su-24M của Ukraine vẫn có thể cất cánh để thực hiện các cuộc phản công bằng tên lửa hành trình vào hậu phương Nga.

Vấn đề về vai trò độc lập của không quân

Một yếu tố quan trọng khác là mô hình hoạt động của VKS. Hiện tại, lực lượng này chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ hỏa lực cho lục quân, tập trung vào việc oanh tạc các vị trí dọc theo đường tiếp xúc thay vì hoạt động như một nhánh chiến lược độc lập.

Theo các nhà phân tích, thực trạng này chỉ có thể thay đổi nếu VKS được tái cấu trúc hoặc Bộ chỉ huy Lực lượng Vũ trang Nga trao quyền hoạt động độc lập. Khi không quân trở thành một nhánh tác chiến chiến lược đúng nghĩa, có khả năng thực hiện song song nhiệm vụ yểm trợ mặt đất và làm chủ không phận, Nga mới có thể hy vọng giành quyền kiểm soát tuyệt đối bầu trời.