Sửa Luật Đấu giá tài sản: Không để thao túng thị trường, thất thoát tài sản công

Tham dự có đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng; đồng chí Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, cùng các đại biểu trong tổ.

Hài hòa lợi ích giữa nhà nước, tổ chức, cá nhân, người mua và người bán

Cho ý kiến về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho rằng, đấu giá tài sản là một bước tiến bộ trong công tác quản lý, nhằm lựa chọn tổ chức, cá nhân mua hoặc bán tài sản với lợi ích cao nhất cho người có tài sản, có thể là nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân. Qua đó, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, tổ chức, cá nhân, người mua và người bán.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cho biết, người có tài sản luôn muốn bán được giá cao, trong khi người mua mong muốn mua được với giá thấp. Từ quy luật cung - cầu và tâm lý thị trường, hoạt động môi giới hình thành nhằm kết nối các bên có nhu cầu mua, bán tài sản.

Thực tế cho thấy, tại cùng một địa bàn hoặc đối với cùng một loại tài sản, đặc biệt là nhà đất, có những tổ chức, cá nhân liên tục trúng đấu giá với tần suất cao và khối lượng tài sản lớn. Từ đó, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đặt vấn đề về tính khách quan, minh bạch và chính xác của hoạt động đấu giá hiện nay.

Theo Tờ trình của Chính phủ, một số vụ việc vẫn xảy ra tình trạng thông đồng, dìm giá với thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cho rằng tình trạng này có thể phổ biến hơn thực tế được phản ánh. Tại các thành phố, thị xã và khu đô thị mới phát triển, tỷ lệ xây dựng nhà ở trên đất trúng đấu giá chỉ đạt khoảng 20% - 30%.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cũng chỉ ra tình trạng vi phạm đạo đức nghề nghiệp, tiêu cực trong đấu giá, làm méo mó bản chất của hoạt động này; thậm chí, có trường hợp đấu giá viên trở thành người môi giới do nắm rõ thông tin về người mua và người bán.

“

Từ thực tiễn trên, yêu cầu đặt ra là phải sửa đổi luật theo hướng bảo đảm mọi cuộc đấu giá diễn ra công khai, minh bạch, khách quan, hài hòa lợi ích của nhà nước và các chủ thể tham gia.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến

Đối với đấu giá trực tuyến, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đánh giá đây là giải pháp tiến bộ, cần khuyến khích nhằm hạn chế tiếp xúc trực tiếp. Tuy nhiên, dự thảo luật cần có phương án xử lý các sự cố kỹ thuật phát sinh trong quá trình đấu giá, đồng thời tính đến những hạn chế về hạ tầng số, nhất là tại vùng sâu, vùng xa và các địa bàn còn khó khăn.

Về mức tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân, dự thảo luật quy định mức từ 20% đến 50% giá khởi điểm. Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị cân nhắc kỹ biên độ này, bởi mức đặt trước quá cao có thể gây khó khăn cho người có nhu cầu thực sự, trong khi chưa chắc tạo được rào cản tương xứng đối với những người đầu cơ.

Đối với trường hợp người trúng đấu giá thứ nhất bỏ cuộc, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị bên cạnh việc xử lý vi phạm, cần nghiên cứu cơ chế ưu tiên công nhận kết quả cho người trả giá xếp thứ hai theo các tiêu chí rõ ràng, như người chưa có đất ở, hộ đơn thân là nữ hoặc hộ nghèo. Theo ông, mục tiêu quan trọng là đáp ứng nhu cầu nhà ở của người dân, tránh kéo dài thủ tục và tổ chức đấu giá lại khi có thể giải quyết bằng cơ chế phù hợp.

Kiểm soát đấu giá khoáng sản, ngăn ngừa nguy cơ thao túng thị trường

Góp ý về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Văn Quảng cho rằng, cần rà soát những bất cập trong thực tiễn tổ chức đấu giá, nhất là nguy cơ lợi dụng cơ chế đấu giá để thao túng giá tài sản, gây thất thoát tài sản nhà nước và ảnh hưởng đến hoạt động quản lý, điều hành kinh tế - xã hội.

Theo đại biểu, thực tế đã xuất hiện tình trạng lợi dụng đấu giá quyền sử dụng đất để đẩy giá đất tại khu vực lân cận, sau đó sử dụng kết quả đấu giá làm căn cứ so sánh nhằm nâng giá trị các bất động sản khác.

Bên cạnh đó, những bất cập trong đấu giá quyền khai thác khoáng sản, nhất là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, cũng cần được quan tâm xử lý. Tình trạng thao túng trong đấu giá quyền khai thác mỏ có thể ảnh hưởng đến nguồn cung vật liệu xây dựng, đẩy chi phí sản xuất, đầu tư tăng cao và cuối cùng tác động đến người dân.

Đại biểu Nguyễn Văn Quảng đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản, bảo đảm tài nguyên quốc gia được khai thác hiệu quả, tránh tình trạng chủ thể trúng đấu giá sử dụng quyền khai thác để gây sức ép lên thị trường. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế hạn chế tổ chức đấu giá đối với một số loại tài sản trong những thời điểm nhất định khi có nguy cơ gây tác động bất lợi đến thị trường và lợi ích chung.

Nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát giá trong đấu giá, đại biểu đề nghị bên cạnh quy định về giá khởi điểm, cần nghiên cứu cơ chế xác định mức giá tối đa, hay điểm dừng của cuộc đấu giá, đối với một số loại tài sản đặc biệt như quyền sử dụng đất, tài sản công và quyền khai thác khoáng sản.

“

Nếu chỉ căn cứ vào mức giá cao nhất để xác định người trúng đấu giá, các chủ thể có thể liên tục đẩy giá lên cao, gây hệ lụy đối với hoạt động sản xuất, đầu tư và các lĩnh vực kinh tế khác. Mục tiêu đấu giá tài sản công cần được xem xét trong tổng thể lợi ích kinh tế - xã hội, thay vì chỉ chú trọng tăng thu ngân sách.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, đại biểu Nguyễn Văn Quảng (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng)

Đối với quy chế cuộc đấu giá tại Điều 23 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị rà soát theo hướng quy định cụ thể hơn trong luật những nội dung quan trọng, thay vì giao toàn bộ cho tổ chức hành nghề đấu giá tự xây dựng. Theo đại biểu, những nội dung cần thiết phải được luật hóa để tăng cường vai trò quản lý nhà nước, hạn chế kẽ hở và bảo đảm tính thống nhất, khách quan trong tổ chức đấu giá.

Đại biểu cũng lưu ý cần hoàn thiện quy định về trình tự, bước giá và cách thức tham gia đấu giá trực tuyến. Thực tế có trường hợp người tham gia không trả giá ở các bước trước mà chờ đến gần thời điểm kết thúc phiên đấu giá mới đưa ra mức giá cao hơn để giành quyền trúng đấu giá. Vì vậy, cần có cơ chế kiểm soát phù hợp nhằm hạn chế việc lợi dụng quy trình, bảo đảm cạnh tranh thực chất và công bằng giữa những người tham gia.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Văn Quảng cho rằng cần nhìn nhận những nguy cơ phát sinh từ quá trình xã hội hóa hoạt động đấu giá, nhất là tình trạng một số tổ chức, cá nhân cấu kết, thao túng hoặc đe dọa lẫn nhau để kiểm soát cuộc đấu giá, gây mất an ninh, trật tự xã hội. Do đó, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản không nên chỉ dừng ở việc hoàn thiện các quy định mang tính kỹ thuật, mà cần tập trung giải quyết những bất cập đã tồn tại kéo dài trong thực tiễn, tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước và ngăn ngừa các hành vi vi phạm.

Riêng đối với đấu giá quyền khai thác khoáng sản, đại biểu nhấn mạnh cần rà soát, hoàn thiện các quy định có liên quan, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về địa chất và khoáng sản. Qua đó, hạn chế nguy cơ thao túng thị trường, bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng, nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài nguyên quốc gia và bảo vệ lợi ích của nhà nước, người dân.

Hoàn thiện quy định, bảo vệ quyền lợi người tham gia

Góp ý dự án luật, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Đấu giá tài sản nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch và phòng ngừa hành vi thông đồng, dìm giá, nâng giá để trục lợi.

Về lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, đại biểu đề nghị quy định rõ các tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm, uy tín, phương án tổ chức và chi phí dịch vụ; đồng thời yêu cầu công khai kết quả, tăng trách nhiệm giải trình, tránh tình trạng lựa chọn thiếu khách quan, nhất là đối với tài sản công.

Đối với việc xác định người trúng đấu giá, đại biểu bày tỏ băn khoăn về quy định mặc nhiên coi người tham gia phiên đấu giá đã đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm và sử dụng hình thức bốc thăm khi không có giá trả hợp lệ. Theo đại biểu, tham gia phiên đấu giá không đồng nghĩa với việc đã thực hiện hành vi trả giá; việc bốc thăm trong trường hợp này cũng không phản ánh đúng bản chất cạnh tranh của hoạt động đấu giá.

Đại biểu đề nghị xác định đây là trường hợp đấu giá không thành nếu không có giá trả hợp lệ, đồng thời rà soát các quy định liên quan để tránh phát sinh nghĩa vụ tài chính khi người tham gia chưa thực hiện hành vi trả giá.

Về tiền đặt trước đối với quyền sử dụng đất, đại biểu cho rằng mức từ 20% đến 50% giá khởi điểm cần được cân nhắc kỹ, có tiêu chí cụ thể, tránh làm tăng chi phí vốn và hạn chế cơ hội của người có nhu cầu thực sự. Đối với đấu giá trực tuyến, cần quy định rõ trách nhiệm xử lý sự cố, việc tạm dừng hoặc tổ chức lại phiên đấu giá và cơ chế bảo vệ người tham gia khi sự cố không xuất phát từ lỗi của họ.

“

Không để người tham gia đấu giá phải chịu hậu quả bất lợi từ sự cố kỹ thuật không thuộc lỗi của mình

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh

Đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện quy định về cấm tham gia đấu giá, hủy kết quả đấu giá và xử lý hậu quả pháp lý theo hướng xác định rõ căn cứ, thẩm quyền, mức độ xử lý; đồng thời bảo vệ quyền lợi của người mua ngay tình đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính nhưng kết quả đấu giá bị hủy do vi phạm của chủ thể khác.

Tăng tính cạnh tranh, sử dụng hiệu quả tài sản công

Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung góp ý về đấu giá trực tuyến, phân chia tài sản đấu giá, tiền đặt trước và thẩm quyền cấm tham gia đấu giá. Theo đại biểu, việc hoàn thiện luật cần bảo đảm không chỉ tính minh bạch mà còn phải tạo điều kiện để người có nhu cầu thực sự được tiếp cận tài sản.

Đối với tài sản có thể chia tách, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định hạn chế việc gom thành một lô nếu cách làm này khiến cá nhân, tổ chức có nhu cầu mua riêng lẻ khó tham gia. Chẳng hạn, việc gom hàng chục ô tô thanh lý thành một lô có thể khiến người muốn mua một chiếc xe không đủ khả năng tham gia, làm giảm tính cạnh tranh của cuộc đấu giá.

“

Đối với những tài sản có thể tách rời và có giá trị nhất định, cần quy định rõ nguyên tắc không được gom thành lô nếu việc gom lô làm hạn chế sự tham gia của các đối tượng có nhu cầu thực sự.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề xuất

Về tiền đặt trước khi đấu giá quyền sử dụng đất, đại biểu kiến nghị đánh giá đầy đủ thực trạng thổi giá, bỏ cọc để có chính sách phù hợp. Có thể nghiên cứu phương án nộp tiền đặt trước ban đầu ở mức 20%, sau khi trúng đấu giá mới nộp bổ sung theo quy định, qua đó giảm chi phí vốn trước khi người tham gia biết kết quả nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ thẩm quyền cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm tương xứng với phạm vi và tính chất của biện pháp xử lý. Đối với hệ thống đấu giá trực tuyến, cần làm rõ cơ chế kết nối giữa Cổng đấu giá tài sản quốc gia với các hệ thống của tổ chức hành nghề đấu giá, tránh lãng phí nguồn lực và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức.

Riêng đấu giá quyền khai thác khoáng sản, đại biểu thống nhất cần rà soát, hoàn thiện quy định và bảo đảm đồng bộ giữa Luật Đấu giá tài sản với Luật Địa chất và khoáng sản, nhất là về hành vi bị cấm, xử lý tiền đặt trước, tiền đặt cọc và phương thức tổ chức đấu giá.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản cần xuất phát từ những bất cập của thực tiễn, tăng cường kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa hành vi thao túng, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia. Hoàn thiện các quy định về lựa chọn tổ chức đấu giá, tiền đặt trước, đấu giá trực tuyến và quyền khai thác khoáng sản sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài sản công, bảo vệ lợi ích của nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.