Nông nghiệp - Nông thôn

Tái định vị cà phê Robusta từ gốc

Thuý Vi • 18/11/2026 20:04

Biến đổi khí hậu và những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu đang đặt ngành cà phê Lâm Đồng trước áp lực phải chuyển đổi. Thay vì chỉ tìm lời giải ở khâu thương mại hay chế biến sau thu hoạch, hành trình nâng giá trị hạt Robusta cần phải bắt đầu từ nền tảng: nguồn giống thích ứng biến đổi khí hậu, canh tác dựa trên dữ liệu và liên kết chặt chẽ từ vườn đến doanh nghiệp.

Lâm Đồng là địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước
Lâm Đồng là địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước

Đối mặt với thời tiết cực đoan

Những năm gần đây, thời tiết cực đoan tại các vùng chuyên canh cà phê trọng điểm của tỉnh Lâm Đồng đã phá vỡ quy luật canh tác truyền thống. Hạn hán kéo dài đúng kỳ phân hóa mầm hoa, nối tiếp là những cơn mưa trái mùa dồn dập vào giai đoạn thu hoạch, khiến nhiều vườn cây bị ảnh hưởng, giảm cả năng suất lẫn chất lượng hạt. Theo ngành Nông nghiệp địa phương, tại nhiều khu vực chịu tác động nặng của hạn hán và mưa trái mùa, năng suất cà phê sụt giảm khoảng 15% (một số địa bàn ghi nhận mức giảm từ 3 - 7 tạ/ha).

Lâm Đồng hiện là địa phương có diện tích cà phê lớn nhất cả nước với hơn 328.000 ha, sản lượng ước đạt hơn 1 triệu tấn nhân/năm, trong đó phần lớn là cà phê Robusta. Vì vậy, biến động của thời tiết đều tác động trực tiếp quá trình canh tác dẫn đến sinh kế của hàng trăm ngàn hộ trồng cà phê trên địa bàn chịu ảnh hưởng.

Canh tác 2 ha cà phê tại xã Tân Hà Lâm Hà, ông Nguyễn Văn Hào cho biết gia đình đang phải đối mặt trực tiếp với sự khắc nghiệt của thời tiết. “Mưa nắng giờ không còn theo quy luật nào. Nắng hạn gay gắt làm hoa nở không đều, đến cuối vụ chỉ cần vài cơn mưa lớn là cây sốc nhiệt, trái rụng đầy gốc. Nếu cứ giữ giống cũ và thói quen canh tác truyền thống, nhà nông rất khó trụ vững vì chi phí vật tư ngày càng tăng mà rủi ro mất mùa luôn thường trực”, ông Hào chia sẻ.

Biến đổi khí hậu khiến nhiều diện tích cà phê đối mặt với nguy cơ giảm năng suất và rụng trái cuối vụ
Biến đổi khí hậu khiến nhiều diện tích cà phê đối mặt với nguy cơ giảm năng suất và rụng trái cuối vụ

Từ cây giống thích ứng

Theo TS Đặng Bá Đàn, Phó Trưởng Văn phòng Thường trực phía Nam, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, những gì nông dân như ông Hào đang trải qua không còn là hiện tượng riêng lẻ. Nhiệt độ tăng, lượng mưa phân bố không đều, hạn hán và mưa lớn cục bộ xen kẽ đang tác động trực tiếp đến quá trình ra hoa, đậu quả của cây cà phê.

Ông cho rằng, thích ứng phải bắt đầu từ việc chọn giống phù hợp, có nguồn gốc rõ ràng. Cùng với đó là trồng cây che bóng, cây xen để điều hòa tiểu khí hậu vườn; áp dụng tưới tiết kiệm, quản lý dinh dưỡng cân đối để cây khỏe, chống chịu tốt hơn. “Về lâu dài, nông dân cần canh tác dựa trên dữ liệu, biết vườn mình đang thiếu gì, thừa gì, thay vì làm theo cảm tính”, ông Đàn nhấn mạnh.

Những trăn trở của nông dân cũng là bài toán mà HTX Nông nghiệp Miền Cao Nguyên ở xã Bảo Lâm 1 theo đuổi hơn 1 thập kỷ. Bắt đầu từ vườn cây giống năm 2012, đơn vị tuyển chọn và phát triển giống cà phê Robusta Thiên Phúc. Năm 2023, HTX chính thức nhân giống; cuối tháng 4/2026, vườn cây được Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng công nhận là vườn cây đầu dòng.

Chủ động nguồn giống đầu dòng kháng rụng trái kết hợp hệ thống cảm biến theo dõi độ ẩm, nhiệt độ giúp nhà nông tối ưu hóa quy trình canh tác.
Chủ động nguồn giống đầu dòng kháng rụng trái kết hợp hệ thống cảm biến theo dõi độ ẩm, nhiệt độ giúp nhà nông tối ưu hóa quy trình canh tác.

Theo ông Vũ Minh Thái, Giám đốc HTX cho rằng, giống Thiên Phúc cho năng suất 7 - 9 tấn/ha. Cũng theo ông Thái, điểm nổi bật nhất là giống hạn chế được tình trạng rụng trái, trái chín đều và chín trễ hơn khoảng 1 tháng so với các giống khác, đây là lợi thế cho nông dân để giãn thời gian thu hoạch, không gặp mưa vào thời điểm cuối năm thu hoạch rộ. Dù vậy, chuyển đổi giống không phải lựa chọn dễ dàng với nông hộ nhỏ. Tái canh đồng nghĩa với chi phí đầu tư ban đầu và vài năm chưa có thu hoạch.

ca phe 2
Canh tác cà phê dựa trên dữ liệu là giải pháp quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu

Liên kết để hạt Robusta thoát vai “làm nền”

Giống tốt và canh tác bài bản mới là điều kiện cần, nhưng để hạt cà phê được trả giá cao hơn, sản phẩm còn phải đáp ứng yêu cầu ngày càng chặt của thị trường nhập khẩu. Muốn vậy, vùng nguyên liệu phải được quản lý ngay từ đầu vào.

Ông Phạm Khắc Tài, Giám đốc Công ty TNHH Nosavi (phường 3 Bảo Lộc), cho rằng, muốn xây dựng thương hiệu bền vững thì doanh nghiệp phải nắm được vùng nguyên liệu ngay từ khâu giống. “Khách hàng bây giờ hỏi rất kỹ: cà phê trồng ở đâu, giống gì, chăm sóc ra sao. Nguồn gốc rõ ràng, chất lượng ổn định thì hạt Robusta Lâm Đồng mới thoát vai làm nền”, ông Tài chia sẻ.

Chuẩn hóa nguyên liệu từ gốc giúp hạt cà phê Robusta Lâm Đồng chinh phục phân khúc cà phê chất lượng cao
Chuẩn hóa nguyên liệu từ gốc giúp hạt cà phê Robusta Lâm Đồng chinh phục phân khúc cà phê chất lượng cao

Từ nỗi lo trên vườn của những nông dân như ông Hào đến những vườn đầu dòng, những chiếc cảm biến và mô hình liên kết với doanh nghiệp, có thể thấy việc tái định vị cà phê Robusta Lâm Đồng không thể chỉ bắt đầu từ khâu chế biến hay quảng bá. Nền móng phải được xây từ cây giống phù hợp, cách canh tác thích ứng với khí hậu và dữ liệu để mỗi quyết định trên vườn chính xác hơn.

Khi nông dân, hợp tác xã, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng chung một hướng đi, với sự đồng hành của chính quyền, cà phê Robusta Lâm Đồng sẽ không chỉ được biết đến bởi sản lượng lớn, mà còn bởi chất lượng, sự ổn định và minh bạch nguồn gốc.

x

Tái định vị cà phê Robusta từ gốc
  • Mặc định
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO