"Thuật toán thích giật gân, chúng ta chọn sự tử tế"

“Cảm biến xã hội”

Ngày 17/8, Công an tỉnh Lâm Đồng tổ chức Hội nghị gặp mặt, kết nối KOL, quản trị viên các trang, kênh, hội, nhóm trên không gian mạng lần thứ 2 và ra mắt “Câu lạc bộ Niềm tin số Lâm Đồng”.

Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng, mở đầu bằng một cách nhìn khá thú vị về 1 năm đồng hành. Ông không nói nhiều về những con số thành tích mà kể về những việc làm cụ thể; thông tin được kiểm chứng, cảnh báo được lan tỏa, những câu chuyện đẹp về Lâm Đồng được chia sẻ rộng hơn.

Trước ngày diễn ra hội nghị, Đại tá Liêm đã dành cho chúng tôi cuộc trao đổi nhanh. Ông cho rằng, trước đây, sức ảnh hưởng thường được đo bằng lượt theo dõi, lượt xem, lượt tương tác. Người càng nhiều follower càng được xem là “có tiếng”, nhưng mạng xã hội hôm nay đã khác.

Một tài khoản dù ít người theo dõi cũng có thể tạo ra một làn sóng chỉ trong vài giờ; một câu nói thiếu kiểm chứng có thể biến thành tin giả; một video cắt ghép có thể làm tổn thương danh dự nhiều người…

Đại tá Liêm nói một câu rất đời thường mà rất trúng: “Không gian mạng không còn là một "thế giới ảo” bởi tiền mất trên mạng là tiền thật; danh dự bị tổn thương trên mạng là danh dự thật; một gia đình hoang mang vì tin giả cũng là nỗi lo thật”.

Sau 1 năm, Công an tỉnh Lâm Đồng tiếp nhận 60 phản ánh từ KOL, quản trị viên và thành viên tham gia mô hình.

Trong đó, có 16 thông tin có dấu hiệu liên quan đến lừa đảo; 20 thông tin giả, sai lệch hoặc có nguy cơ gây hoang mang dư luận; 24 phản ánh liên quan đến tình hình an ninh, trật tự tại cơ sở.

Nếu chỉ nhìn vào con số, có thể thấy chưa phải là quá lớn nhưng giá trị đôi khi nằm ở một điều rất nhỏ, xảy ra đúng lúc.

Một người không chuyển tiền cho kẻ lừa đảo; một gia đình không tiếp tục hoang mang vì một tin giả; một sự việc ở cơ sở được phát hiện sớm; một thông tin sai được chặn lại trước khi biến thành một cơn bão. Đại tá Liêm gọi những người có sức ảnh hưởng là “những cảm biến xã hội tích cực”.

Đây là cách gọi rất đáng chú ý bởi KOL không chỉ là người đứng trước máy quay nói với cộng đồng. Họ còn là những người đứng giữa cộng đồng, nghe được những điều đang diễn ra, nhìn thấy những bất thường và chuyển tín hiệu đến nơi cần xử lý.

Và cũng là lý do 1 năm qua, những người có sức ảnh hưởng tại Lâm Đồng đã cho thấy khả năng tạo cộng hưởng rất lớn, với những chiến dịch đạt hàng chục triệu lượt tiếp cận trong các hoạt động quảng bá văn hóa, du lịch, hình ảnh địa phương và lan tỏa những thông điệp tích cực.

Không bắt KOL nói giống công an

Có lẽ điều đáng quý nhất trong phát biểu của Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm nằm ở chỗ ông không muốn biến Câu lạc bộ Niềm tin số thành một “phòng họp trên mạng”.

Ông nói rất thẳng: “Câu lạc bộ không ra đời để có thêm một cái tên; không phải để tăng thêm một đầu mối hành chính; không phải để quản lý KOL và càng không phải để mọi người phải nói giống nhau”.

Và sau đó là một câu còn đáng nhớ hơn: “Chúng tôi không mong KOL phải nói giống cơ quan công an”.

Đây là một quan điểm rất hiện đại về truyền thông số bởi nếu tất cả KOL cùng nói một giọng, cùng một cách diễn đạt, cùng một khuôn mẫu thì chẳng khác nào biến mạng xã hội thành một bảng thông báo khổng lồ.

Sức mạnh của KOL nằm ở cá tính, ngôn ngữ riêng và khả năng hiểu cộng đồng của họ. Đại tá Liêm vì vậy đề nghị các KOL: “Hãy giữ cá tính của mình. Giữ sức sáng tạo của mình. Giữ tiếng nói riêng của mình” và đặc biệt là “Giữ niềm tin của cộng đồng”.

Một người theo dõi có thể đến vì một video hay, một câu chuyện lạ, một khoảnh khắc giải trí. Nhưng họ ở lại vì tin người đang nói với mình.

Trong kỷ nguyên AI, deepfake, nội dung tổng hợp và những thuật toán ngày càng giỏi trong việc kích thích cảm xúc, niềm tin sẽ trở thành thứ tài sản ngày càng đắt giá.

"Thuật toán có thể thích giật gân, nhưng người sáng tạo có quyền chọn sự tử tế, thuật toán có thể thích tranh cãi, nhưng người sáng tạo có thể chọn tri thức; thuật toán có thể đẩy lượt xem lên rất nhanh, nhưng chỉ trách nhiệm và uy tín mới quyết định", Đại tá Liêm cho biết.

Đại tá Liêm đề xuất câu lạc bộ tập trung vào 5 việc: xây dựng “địa chỉ của sự thật” để kiểm chứng nhanh; hình thành mạng lưới cảnh báo sớm; biến mỗi thành viên thành một hạt nhân tạo giá trị; xây dựng “kho nội dung tin cậy” dùng chung và quan trọng nhất là cùng rèn luyện năng lực, thay vì chỉ gặp gỡ.

Ý tưởng về “Thử thách 72 giờ kiến tạo niềm tin số” cũng xuất phát từ tư duy ấy. Tin giả, deepfake, lừa đảo, khủng hoảng thông tin… không thể đợi đến lúc xảy ra rồi mới học cách xử lý.

Muốn phản ứng tốt trong khủng hoảng thì phải luyện từ khi chưa có khủng hoảng. Đó là tư duy của người làm an ninh mạng, nhưng cũng là tư duy của một người hiểu khá rõ cách mạng xã hội vận hành.

Lan tỏa những điều tử tế

Quản trị không gian mạng không nhất thiết chỉ bằng mệnh lệnh; có thể bằng kết nối, bằng niềm tin và bằng sự tham gia tự nguyện của cộng đồng.

Khi một KOL về du lịch kể một câu chuyện đẹp về Lâm Đồng, một người làm giáo dục hướng dẫn trẻ em nhận diện lừa đảo, một chuyên gia công nghệ giúp cộng đồng nhận biết deepfake, một người trẻ truyền cảm hứng cho người trẻ… mỗi người đang làm một phần việc. Không ai thay ai nhưng cộng lại, những phần việc nhỏ ấy có thể tạo thành một mạng lưới rất lớn.

Và có lẽ vì vậy, thông điệp cuối cùng của Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm không chỉ dành cho KOL mà dành cho tất cả những ai đang dùng mạng xã hội bởi sau cùng, mạng xã hội có thể thay đổi thuật toán mỗi ngày, công nghệ có thể thay đổi từng giờ, AI có thể ngày càng thông minh; nhưng một cộng đồng chỉ thực sự mạnh khi con người còn tin nhau.

Theo Đại tá Liêm, điều đẹp nhất mà “Câu lạc bộ Niềm tin số Lâm Đồng” có thể làm không phải là khiến mọi người nói giống nhau mà là để mỗi người được nói bằng tiếng nói riêng của mình, nhưng cùng hướng về một điều chung: Để tin thật đi nhanh hơn tin giả, điều tử tế đi xa hơn sự giật gân và người tốt không bao giờ cảm thấy mình đơn độc trên không gian mạng.