Từ bản Hiến pháp đầu tiên đến ý thức thượng tôn pháp luật

Nền móng của Nhà nước pháp quyền

Ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nhiệm vụ cấp bách của chính quyền cách mạng non trẻ lúc bấy giờ là xây dựng cơ sở pháp lý cho một nhà nước độc lập, xác lập quyền làm chủ của Nhân dân và tổ chức bộ máy nhà nước theo nguyên tắc dân chủ.

Ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử nước ta được tổ chức. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam được thực hiện quyền lựa chọn những đại biểu đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Quốc hội khóa I ra đời, mở đường cho việc xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên.

Ngày 9/11/1946, Quốc hội thông qua Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử lập hiến Việt Nam. Ngay từ lời nói đầu, Hiến pháp năm 1946 đã khẳng định tinh thần đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và xây dựng chính quyền Nhân dân.

Từ Hiến pháp năm 1946, đất nước lần lượt có các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và 2013. Mỗi bản Hiến pháp gắn với một giai đoạn lịch sử, phản ánh yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và những bước phát triển trong nhận thức về tổ chức quyền lực nhà nước, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Đặc biệt, Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.

Đáng chú ý, ngày 16/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 203/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013. Việc sửa đổi tập trung vào các quy định về MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức đơn vị hành chính, chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là cơ sở hiến định quan trọng để triển khai chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, bảo đảm mô hình chính quyền mới hoạt động đúng thẩm quyền, thống nhất và thông suốt.

Nhìn từ thực tiễn Lâm Đồng hôm nay, yêu cầu xây dựng ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật càng có ý nghĩa thiết thực. Ngày 1/7/2025, tỉnh Lâm Đồng mới chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở hợp nhất 3 tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận. Sự thay đổi về địa giới hành chính không chỉ mở ra không gian phát triển mới mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nhà nước, tổ chức thi hành pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Đặc biệt, việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, đòi hỏi hệ thống chính quyền cơ sở phải nhanh chóng thích ứng với chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền mới.

Với Lâm Đồng, việc thực hiện các quy định mới không chỉ là yêu cầu về tổ chức bộ máy mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị, tinh thần trách nhiệm và ý thức chấp hành pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức. Khi thẩm quyền được phân cấp nhiều hơn cho cấp xã, chính quyền cơ sở phải chủ động giải quyết công việc thuộc phạm vi trách nhiệm, đồng thời bảo đảm mọi quyết định đều đúng quy định, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc giải quyết tùy tiện.

Chính quyền địa phương 2 cấp đưa pháp luật đến gần dân hơn

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các xã, phường trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng xem công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Nhiều hoạt động được triển khai để luật mới được người dân đón nhận, hiểu, tiếp cận và thực hiện đúng các quy định pháp luật.

Tại phường Xuân Hương - Đà Lạt, khu vực trung tâm có đông dân cư tập trung, công tác PBGDPL được UBND phường quan tâm triển khai với nhiều nội dung thiết thực, hình thức đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng và tình hình thực tế tại địa phương. Theo bà Phan Thị Xuân Thảo, Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Hương - Đà Lạt, nội dung tuyên truyền tập trung vào các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành và những quy định có liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và đời sống của người dân. Trong đó, UBND phường đã tổ chức cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu pháp luật về bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND” trên phạm vi toàn phường. Bên cạnh đó, phường tích cực hưởng ứng cuộc thi Tìm hiểu pháp luật trực tuyến do tỉnh tổ chức.

“Từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác PBGDPL trên địa bàn phường được triển khai tương đối đồng bộ, nội dung tuyên truyền từng bước bám sát yêu cầu nhiệm vụ chính trị và những vấn đề người dân quan tâm. Hình thức tuyên truyền ngày càng đa dạng, kết hợp giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ thông tin, nền tảng số; nhiều hoạt động tuyên truyền, hội thi, cuộc thi trực tuyến được tổ chức với sự tham gia tích cực của cán bộ, hội viên, đoàn viên và Nhân dân. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật, xây dựng nếp sống và văn hóa tuân thủ pháp luật trong cộng đồng dân cư”, Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Hương - Đà Lạt Phan Thị Xuân Thảo cho biết.

Còn ở xã vùng sâu, vùng xa Lạc Dương, nơi đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm trên 86%, địa phương xác định PBGDPL phải gắn với những vấn đề người dân thường gặp trong đời sống, nội dung tuyên truyền phải phù hợp với điều kiện, ngôn ngữ và nhu cầu từng địa bàn. Từ ngày 1/7/2026, địa phương đã tổ chức hơn 10 đợt tuyên truyền, PBGDPL cho gần 1.000 lượt người tham gia. Theo ông Cil Khiuh, Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Dương, đối với đồng bào DTTS, việc tuyên truyền, PBGDPL bắt đầu từ những vấn đề thiết thực, liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của người dân. Các quy định về đất đai, bảo vệ môi trường, hôn nhân và gia đình… cần được giải thích dễ hiểu, gắn với tình huống cụ thể trong đời sống. “Công tác tuyên truyền, PBGPPL thường lồng ghép trong các cuộc họp thôn, các buổi sinh hoạt của đoàn thể, hệ thống loa truyền thanh, bảng tin, cũng như các kênh trực tuyến, giúp thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân”, ông Cil Khiuh cho hay.

Xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật

Thời gian qua, công tác PBGDPL trên địa bàn tỉnh được triển khai đồng bộ, bám sát chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Việc tuyên truyền, PBGDPL tập trung vào những nội dung thiết thực theo phương châm “hướng về cơ sở”, chú trọng vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS. Các thành viên Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai các hoạt động tuyên truyền theo chức năng, nhiệm vụ được giao; tập trung phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành, các chính sách lớn có tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và những lĩnh vực được xã hội quan tâm.

Với vai trò là cơ quan thường trực Hội đồng, Sở Tư pháp đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện đề án “PBGDPL phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2035” trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, khả năng tiếp cận pháp luật của người dân, nhất là tại vùng đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo. Đồng thời, biên soạn các tình huống pháp luật và câu chuyện pháp luật phục vụ công tác PBGDPL; cấp phát 200 đầu sách giới thiệu các luật mới ban hành, hơn 2.400 tài liệu phục vụ công tác hòa giải ở cơ sở và hơn 400 tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn tiếp cận pháp luật cho công chức tư pháp, báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên và các cơ quan, đơn vị, địa phương.