Dám nghĩ, dám làm để không lỡ nhịp phát triển

Không thể chỉ giao việc, phải giao cả quyền và trách nhiệm

Một chủ trương dù đúng đến đâu cũng chỉ có giá trị khi được tổ chức thực hiện hiệu quả. Một nhiệm vụ dù đã phân công cụ thể cũng khó tạo chuyển biến nếu người được giao không có đủ thẩm quyền, nguồn lực và điều kiện để hoàn thành.

Đây chính là một trong những vấn đề Nghị quyết số 24-NQ/TW đặt ra. Phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm không thể chỉ dừng ở việc động viên cán bộ mạnh dạn hơn. Điều quan trọng hơn là phải đổi mới cách giao việc, phân cấp, phân quyền, kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ.

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi; trong đó có tình trạng thẩm quyền chưa đi liền với trách nhiệm, phân cấp chưa gắn đầy đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ và năng lực cán bộ. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, thẩm quyền, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm.

Đó cũng là vấn đề cần được nhìn thẳng trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Phân cấp, phân quyền không phải là chuyển việc từ cấp này xuống cấp khác. Cốt lõi của phân cấp là chuyển cả quyền hạn và trách nhiệm để cấp được giao có thể chủ động giải quyết công việc. Nếu đã giao việc nhưng quyết định quan trọng vẫn phải chờ xin ý kiến; nếu đã giao trách nhiệm nhưng thiếu nguồn lực, dữ liệu, nhân lực hoặc cơ chế phối hợp, thì rất khó đòi hỏi sự chủ động ở cơ sở.

Với Lâm Đồng, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi tỉnh đang đứng trước khối lượng công việc lớn, nhiều nhiệm vụ mới, nhiều vấn đề cần xử lý nhanh và sát cơ sở. Hiệu quả của phân cấp vì vậy không thể chỉ đo bằng số nhiệm vụ được chuyển giao, mà phải nhìn vào kết quả cuối cùng, đó là công việc có được giải quyết nhanh hơn không, trách nhiệm có rõ hơn không, người dân và doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn không. Ở đó, vai trò của người đứng đầu đặc biệt quan trọng.

Người đứng đầu không chỉ giao việc rồi chờ báo cáo. Phải biết việc nào cần giao quyền, việc nào cần kiểm tra, việc nào cần tháo gỡ và việc nào vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền. Một hệ thống vận hành tốt không phải là hệ thống mà mọi quyết định đều tập trung ở cấp trên, mà là hệ thống trong đó mỗi cấp biết rõ mình được quyết định điều gì và phải chịu trách nhiệm đến đâu.

Nghị quyết 24 vì thế không chỉ đặt vấn đề “cán bộ có dám làm hay không”, mà còn đặt ra câu hỏi với tổ chức: đã tạo đủ điều kiện để cán bộ dám làm hay chưa?

Lấy việc khó để thử cán bộ, lấy kết quả để đánh giá

Trong thực tiễn, năng lực của cán bộ không bộc lộ rõ nhất ở những việc dễ làm, mà ở những việc khó, việc mới, việc tồn đọng và những vấn đề chưa có tiền lệ.

Một dự án chậm tiến độ, một thủ tục kéo dài, một điểm nghẽn về đất đai, giải phóng mặt bằng, đầu tư, môi trường hay một nhiệm vụ cần phối hợp nhiều ngành đều là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện.

Nghị quyết số 24-NQ/TW xác định rõ tinh thần “chọn người theo việc, giao việc để thử thách, lấy kết quả để đánh giá”. Đây là điểm rất đáng chú ý. Bởi lâu nay, trong đánh giá cán bộ, điều quan trọng không thể chỉ là cán bộ đó đã làm bao nhiêu việc, ban hành bao nhiêu văn bản hay hoàn thành bao nhiêu đầu mục công việc. Điều cần nhìn đến là việc được giao có tạo ra chuyển biến thực chất hay không; điểm nghẽn có được tháo gỡ không; nguồn lực có được sử dụng hiệu quả không; người dân, doanh nghiệp có cảm nhận được sự thay đổi hay không.

Dám nghĩ, dám làm cũng không đồng nghĩa với làm bằng mọi giá. Nghị quyết 24 đồng thời đặt ra yêu cầu rất rõ về kiểm soát quyền lực, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình. Cần phân định rành mạch giữa đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung với hành vi cố ý làm trái, vụ lợi, thiếu trách nhiệm hoặc lợi dụng danh nghĩa đổi mới để hợp thức hóa sai phạm.

Một cán bộ mạnh dạn đề xuất cách làm mới, thực hiện đúng thẩm quyền, công khai, minh bạch, chủ động nhận diện và kiểm soát rủi ro nhưng gặp trở ngại khách quan không thể đánh đồng với trường hợp cố ý làm sai, che giấu thông tin, bỏ qua cảnh báo hoặc tự ý vượt thẩm quyền. Sự phân định ấy phải được đặt trên cơ sở hồ sơ, quy trình, thẩm quyền, động cơ, diễn biến thực tế và kết quả công việc.

Vì vậy, kiểm tra, giám sát cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Không phải chờ công việc có vấn đề mới kiểm tra, mà phải kiểm tra, hướng dẫn và cảnh báo từ sớm. Kiểm tra để giúp người làm đúng tránh rủi ro; đồng thời qua kiểm tra nhận diện những quy định còn bất cập, những điểm nghẽn cần tháo gỡ và những nơi đang có biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung không có nghĩa là nới lỏng kỷ luật. Ngược lại, chính vì khuyến khích đổi mới càng phải giữ nghiêm kỷ cương. Người làm đúng nhưng gặp rủi ro khách quan phải được xem xét công bằng.

Người cố ý làm sai, vụ lợi hoặc thiếu trách nhiệm phải chịu trách nhiệm tương xứng. Đó là ranh giới để tạo niềm tin cho cán bộ hành động mà không biến cơ chế khuyến khích đổi mới thành khoảng trống để lợi dụng.

Đối với Lâm Đồng, đưa tinh thần Nghị quyết 24 vào cuộc sống trước hết phải bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Mỗi nhiệm vụ được giao phải rõ người chủ trì, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn, rõ nguồn lực, rõ sản phẩm và rõ trách nhiệm khi công việc không đạt yêu cầu.

Cùng với đó là thay đổi cách nhìn về cán bộ. Không nên chỉ tìm người “an toàn” cho những công việc đã có sẵn cách làm, mà phải mạnh dạn giao việc khó cho người có năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Việc khó chính là môi trường để nhận diện cán bộ; kết quả thực hiện là căn cứ quan trọng để đánh giá cán bộ.

Khi mỗi nhiệm vụ có người chịu trách nhiệm, mỗi người được giao việc có đủ quyền để hành động, mỗi quyết định được đặt trong cơ chế kiểm soát và mỗi kết quả được đánh giá bằng hiệu quả thực chất, tinh thần dám nghĩ, dám làm sẽ không còn là khẩu hiệu. Đó sẽ trở thành năng lực hành động, thành kỷ luật thực thi và là một trong những động lực đưa Lâm Đồng phát triển nhanh, bền vững trong chặng đường mới.