Kỳ II: Chỉ số BPI, Lâm Đồng nhìn thẳng vào sự thật

Trung tuần tháng 5/2026 ghi dấu một sự kiện đặc biệt khi Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lần đầu tiên công bố Chỉ số hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) trong khuôn khổ Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025.

Sự thật từ chỉ số BPI

Khác với PCI vốn chỉ đo lường thái độ và năng lực điều hành của chính quyền, BPI đi sâu vào đo lường "sức khỏe thực chất, nội lực vận hành và năng lực đổi mới sáng tạo" của chính cộng đồng doanh nghiệp tại địa phương.

Tại bảng xếp hạng này, Lâm Đồng chỉ đạt 3,26 điểm, thấp hơn rất nhiều so với mức trung vị cả nước (4,2 điểm) và xếp ở vị trí cuối cùng trong số 34 tỉnh, thành phố được khảo sát.

Kết quả phân tích dữ liệu cho thấy một nghịch lý: Trong khi điểm số thứ nhất "Sự phát triển của khu vực tư nhân" của Lâm Đồng đạt kết quả khá tốt với 9/13 chỉ số thành phần tích cực (như số doanh nghiệp mới thành lập trên 1.000 dân đạt 1,32 điểm/xếp hạng 13; tăng trưởng doanh thu lao động hộ kinh doanh phi nhà nước đạt 5,6 điểm/xếp hạng 3), thì điểm số thứ hai, "Năng lực đổi mới sáng tạo" lại rơi vào điểm số rất thấp.

Lâm Đồng có tới 8/10 chỉ số đổi mới sáng tạo ở mức báo động: Doanh nghiệp nhận hỗ trợ công nghệ sạch từ tỉnh xếp hạng 34/34 (0,09 điểm); Doanh nghiệp liên kết chuỗi cung ứng với doanh nghiệp tư nhân trong nước xếp hạng 34/34 (22,68 điểm); Mức độ sử dụng giải pháp số bình quân xếp hạng 34/34 (1,1 điểm)…

Không che giấu, thẳng thắn nhìn vào sự thật

Có những bảng xếp hạng mà vị trí cao luôn mang lại niềm vui nhưng cũng có những bảng xếp hạng mà vị trí thấp lại trở thành cơ hội để nhìn rõ mình hơn và Lâm Đồng đang ở trong câu chuyện như thế.

Điều đáng chú ý, đây là cách Lâm Đồng chủ động nhìn thẳng vào những con số chưa đẹp để tìm giải pháp thay đổi và có thể nói đây là tín hiệu tích cực bởi sự phát triển luôn bắt đầu từ việc dám thừa nhận những điều còn yếu.

Ngay sau khi nhận kết quả từ VCCI, UBND tỉnh đã chọn cách ứng xử của một chính quyền trách nhiệm: Dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, thừa nhận sự yếu kém và công khai mổ xẻ sai lầm.

Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã lập tức giao Sở Tài chính và Sở Khoa học & Công nghệ chủ trì, kết hợp với các hiệp hội doanh nghiệp để bóc tách từng chỉ số, tìm ra nguyên nhân cốt lõi. Sự thừa nhận này là một lời tuyên chiến với sự trì trệ, sẵn sàng chấp nhận mổ xẻ để thay đổi căn bản vị thế của địa phương trên bản đồ kinh tế.

Tuy nhiên theo một lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng, kết quả này không hoàn toàn phản ánh chất lượng điều hành của chính quyền địa phương bởi PCI -2025 của tỉnh Lâm Đồng vẫn thuộc nhóm khá. Điều đó cho thấy bên cạnh các nguyên nhân chủ quan, còn tồn tại nhiều nguyên nhân khách quan mang tính cấu trúc, lịch sử và đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Cụ thể, các nguyên nhân khách quan chủ yếu là do Lâm Đồng có thế mạnh về nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, thương mại và dịch vụ. Đây là những ngành có đặc điểm chung là quy mô doanh nghiệp nhỏ, mức tích lũy vốn thấp, giá trị gia tăng chưa cao và tỷ lệ đầu tư cho nghiên cứu phát triển thấp hơn nhiều so với các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo hoặc công nghệ cao. Trong khi đó, BPI lại tập trung đánh giá các yếu tố như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị. Điều này khiến Lâm Đồng gặp bất lợi mang tính tự nhiên khi so sánh với các trung tâm công nghiệp lớn.

Lâm Đồng cũng chưa có nhiều khu công nghiệp quy mô lớn, chưa tập trung các tập đoàn công nghệ, công nghiệp chế biến hoặc các doanh nghiệp đa quốc gia như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bắc Ninh hay Quảng Ninh…

Mặc dù tỉnh đã thu hút được một số dự án đầu tư nước ngoài nhưng quy mô và số lượng chưa lớn. Quy mô doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tỷ trọng lớn khi phần lớn doanh nghiệp có nguồn lực tài chính hạn chế, khả năng đầu tư công nghệ thấp, khó duy trì bộ phận R&D riêng và ít có khả năng mở rộng thị trường. Đây là nguyên nhân khách quan ảnh hưởng trực tiếp đến các chỉ tiêu về đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt là thiếu doanh nghiệp đầu đàn, Lâm Đồng chưa hình thành được nhiều doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn có vai trò dẫn dắt ngành hàng và kéo theo mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh. Việc thiếu các doanh nghiệp đầu tàu làm hạn chế hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, quản trị, thị trường và liên kết sản xuất…

Giải pháp nào để lội ngược dòng

Một chuyên gia kinh tế nhận định: "Kết quả BPI thấp của Lâm Đồng là hệ quả tất yếu của một nền kinh tế có cấu trúc phụ thuộc quá sâu vào nông nghiệp truyền thống, du lịch sinh thái và dịch vụ nhỏ lẻ. Doanh nghiệp Lâm Đồng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và các hộ gia đình kinh doanh cá thể…”.

Do đó, chuyên gia này cho rằng để lội ngược dòng vào năm 2026, Lâm Đồng cần thực thi các bước đi chiến lược mang tính thực dụng cao, trong đó đặc biệt là săn lùng “sếu đầu đàn”; trải thảm đỏ thu hút bằng được các tập đoàn chế biến sâu, logistics hoặc công nghệ lớn có cam kết chuyển giao công nghệ. Khi có các doanh nghiệp đầu tàu này đến neo đậu, các doanh nghiệp vệ tinh tại địa phương mới có cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng cho rằng, phần lớn nguyên nhân dẫn đến kết quả BPI thấp của tỉnh Lâm Đồng năm 2025 xuất phát từ các yếu tố khách quan mang tính cấu trúc của nền kinh tế địa phương. Những yếu tố này không thể thay đổi trong thời gian ngắn và không hoàn toàn phản ánh hiệu quả điều hành của chính quyền.

“Tuy nhiên, các nguyên nhân khách quan không phải là rào cản không thể vượt qua. Thông qua chiến lược phát triển doanh nghiệp tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, thu hút đầu tư công nghệ cao, hình thành doanh nghiệp đầu đàn và tăng cường liên kết chuỗi giá trị, tỉnh hoàn toàn có khả năng cải thiện đáng kể các chỉ tiêu BPI trong giai đoạn 2026 - 2030”, vị lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng chia sẻ.

Việc Lâm Đồng nhìn thẳng vào con số BPI thấp nhất cả nước không phải để bi quan mà là để tìm ra liều thuốc đặc trị cho căn bệnh manh mún của kinh tế tư nhân địa phương. Chỉ khi doanh nghiệp "khỏe"; biết đổi mới, tỉnh thu hút được các doanh nghiệp đầu đàn và hình thành các chuỗi giá trị mới, thì những nỗ lực kiến tạo của chính quyền mới thực sự tạo ra giá trị thặng dư cho xã hội, để trở thành động lực tăng trưởng 2 con số mà Lâm Đồng đang nỗ lực vươn tới.

KỲ III: Quy hoạch vùng và khát vọng tăng trưởng