Lâm Đồng thúc đẩy “xanh hóa” chuỗi giá trị cà phê

Không chỉ là câu chuyện sản lượng

Theo ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh trồng khoảng 328.732 ha cà phê, đạt 100% kế hoạch năm, tăng 0,7% so với cùng kỳ; diện tích trồng mới khoảng 82 ha. Cây cà phê hiện đang trong giai đoạn nuôi trái. Sản lượng ước đạt 1.001.710 tấn, tăng hơn 11% so với năm 2021 và là mức cao nhất từ trước đến nay.

Quy mô sản xuất lớn tiếp tục khẳng định vị thế của cà phê trong nông nghiệp Lâm Đồng nhưng đặt ra yêu cầu mới về chất lượng và phương thức phát triển. Các tiêu chuẩn về phát triển xanh, truy xuất nguồn gốc, sản xuất có trách nhiệm và minh bạch dữ liệu ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để nông sản tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao. Đặc biệt, các quy định mới của Liên minh châu Âu như Quy định chống mất rừng (EUDR) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong chuỗi cung ứng cà phê.

Theo ông Hà Ngọc Chiến, với quy mô hơn 328.000 ha, câu chuyện của cà phê Lâm Đồng hiện nay không chỉ nằm ở sản lượng.

“

Điều quan trọng không chỉ là làm ra bao nhiêu tấn cà phê, mà là làm ra cà phê như thế nào, với trách nhiệm ra sao đối với đất đai, môi trường, người sản xuất và thị trường. Khi sản lượng đã đạt mức cao nhất từ trước đến nay, bước tiếp theo phải là nâng chất lượng và giá trị trên từng diện tích sản xuất.

Ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng

Nghĩa là cà phê Lâm Đồng phải hướng đến tiêu chuẩn ESG, đây là bộ tiêu chuẩn dùng để đo lường, đánh giá mức độ phát triển bền vững và tác động của hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp trên 3 khía cạnh chính: Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance). Theo đó, thực hành ESG cần bắt đầu ngay từ vùng trồng, với những việc cụ thể như sử dụng nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hợp lý; bảo vệ đất, nguồn nước; giảm tác động đến môi trường; bảo đảm quyền lợi người lao động; đồng thời tăng cường ghi chép, quản lý dữ liệu và truy xuất nguồn gốc.

“ESG muốn đi vào thực chất thì phải bắt đầu từ vườn cà phê. Từ cách người dân chăm sóc cây, sử dụng tài nguyên, đến cách ghi chép và quản lý sản xuất. Mỗi hộ dân, mỗi hợp tác xã thực hành tốt một phần thì cả chuỗi cà phê mới có thể phát triển bền vững”, ông Chiến cho hay.

Biến trách nhiệm thành giá trị

Cùng với Sơn La, Lâm Đồng là một trong hai địa phương được lựa chọn triển khai dự án “Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam” (SCE), hướng tới thúc đẩy thực hành ESG trong giai đoạn 2026 - 2029.

Dự án hỗ trợ 65 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, hiệp hội ngành hàng, tổ chức xã hội và tổ chức quần chúng tại hai địa phương; phát triển công cụ ESG, tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng Trung tâm Tài nguyên ESG trực tuyến, kết nối đầu tư và thúc đẩy đối thoại giữa các bên trong chuỗi giá trị cà phê.

Đến năm 2029, dự án đặt mục tiêu có 40 doanh nghiệp, hợp tác xã, hiệp hội ngành hàng và 25 tổ chức xã hội, tổ chức đoàn thể được tập huấn về ESG; 40% doanh nghiệp áp dụng bộ công cụ ESG và xây dựng kế hoạch hành động. Đồng thời, 75% doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia được kỳ vọng áp dụng và cải thiện thực hành ESG.

Điểm đáng chú ý là ESG không chỉ được nhìn nhận như một yêu cầu tuân thủ, mà đang hướng tới trở thành năng lực cạnh tranh mới. Những cải thiện ESG có thể đo lường sẽ mở thêm cơ hội tiếp cận tín dụng xanh, đầu tư bền vững và các cơ chế thu mua có giá trị cao hơn.

Từ góc độ quản lý ngành, ông Hà Ngọc Chiến cho rằng, quá trình chuyển đổi phải được cụ thể hóa để người sản xuất có thể hiểu, thực hiện và nhìn thấy lợi ích.

“Không thể yêu cầu người nông dân chuyển đổi bằng những khái niệm quá xa với thực tế sản xuất. ESG phải được cụ thể hóa thành những việc người dân có thể hiểu, có thể làm và quan trọng là thấy được lợi ích. Khi người trồng cà phê nhận ra rằng, sản xuất tiết kiệm nước, sử dụng vật tư đúng cách, bảo vệ đất, ghi chép dữ liệu hay tuân thủ quy trình không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm, ESG khi đó mới thực sự đi vào cuộc sống”, ông Chiến nhận định.

Để chuyển đổi hiệu quả, theo ông Chiến, cần một chuỗi liên kết đủ mạnh, trong đó cơ quan quản lý định hướng, hỗ trợ; doanh nghiệp dẫn dắt thị trường; hợp tác xã tổ chức lại sản xuất; còn nông dân là chủ thể trực tiếp thực hành tại vùng trồng.

Chung nhận định, ông Đoàn Mạnh Trình, chủ một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn tại xã Nam Ban Lâm Hà chia sẻ, với hơn 328.000 ha cà phê, mỗi thay đổi trong phương thức canh tác tại Lâm Đồng đều có thể tạo tác động lớn đến môi trường, sinh kế người dân và chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, chuyển đổi ESG cần được triển khai đồng bộ, từ xây dựng dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến quản lý tài nguyên, giảm tác động môi trường và nâng cao trách nhiệm xã hội. Đây cũng là nền tảng để ngành cà phê đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Mặt khác, Lâm Đồng đã có nền tảng rất lớn về diện tích, sản lượng và kinh nghiệm sản xuất cà phê. Vấn đề hiện nay là làm thế nào để biến nền tảng ấy thành sức mạnh mới. ESG chính là một trong những hướng để chúng ta làm điều đó: sản xuất hiệu quả hơn, có trách nhiệm hơn và tạo ra giá trị bền vững hơn cho người trồng cà phê.

Từ những vườn cà phê đang nuôi trái, giá trị của hạt cà phê Lâm Đồng trong tương lai sẽ không chỉ được đo bằng năng suất hay sản lượng, mà còn bằng nguồn gốc, trách nhiệm với môi trường, người lao động và tính minh bạch của cả chuỗi giá trị.

Khi ESG trở thành một phần của phương thức sản xuất và kinh doanh, đây sẽ là động lực để cà phê Lâm Đồng nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị, đáp ứng “luật chơi” mới của thị trường và phát triển bền vững hơn.