Xây dựng nông thôn mới ở Lâm Đồng trước yêu cầu mới
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Lâm Đồng có 103 xã tham gia chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Dù kế thừa nhiều kết quả từ 3 tỉnh trước đây, việc rà soát theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy các địa phương còn khoảng cách đáng kể so với yêu cầu mới.

Từ kết quả kế thừa đến yêu cầu đánh giá thực chất
Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận có 230/259 xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm 88,8%; trong đó có 61 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 20 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh Lâm Đồng tiếp tục triển khai chương trình trong giai đoạn mới.
Sau sắp xếp, toàn tỉnh có 103 xã tham gia xây dựng nông thôn mới. Trên cơ sở rà soát, kế thừa kết quả của các đơn vị hành chính trước đây, có 80 xã được xác định đạt chuẩn nông thôn mới, 3 xã đạt chuẩn nâng cao và 1 xã đạt chuẩn kiểu mẫu. Những kết quả này không mất đi sau sắp xếp mà tiếp tục là cơ sở để các địa phương phát huy, duy trì và nâng cao chất lượng.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030, bức tranh thực tế có những thay đổi rõ rệt. Qua rà soát 103 xã, có 28 xã đạt 4/10 tiêu chí, 29 xã đạt 3 tiêu chí, 24 xã đạt 2 tiêu chí, 21 xã đạt 1 tiêu chí và 1 xã chưa đạt tiêu chí nào. Đặc biệt, chưa có xã nào đáp ứng đầy đủ 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu theo quy định mới.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Quang Dần thông tin, sự khác biệt này xuất phát từ phương pháp đánh giá và yêu cầu của bộ tiêu chí mới. Kết quả đạt chuẩn được kế thừa sau sắp xếp phản ánh thành quả của các xã theo hệ thống tiêu chí trước đây, trong khi việc rà soát hiện nay được thực hiện trên cơ sở đánh giá các đơn vị hành chính mới theo những yêu cầu phát triển cao hơn.
Vì vậy, việc chưa có xã đáp ứng đầy đủ bộ tiêu chí mới không đồng nghĩa với việc những thành quả trước đây bị xóa bỏ, mà cho thấy các địa phương cần tiếp tục củng cố, bổ sung và nâng chất lượng các tiêu chí trong điều kiện mới.

Đặc biệt, những hạn chế tập trung ở các lĩnh vực có vai trò quyết định đến chất lượng phát triển nông thôn. Trong tổng số 103 xã, tiêu chí hệ thống chính trị và hành chính công có 101 xã đạt; hạ tầng kinh tế - xã hội có 49 xã đạt; tiếp cận pháp luật, an ninh và quốc phòng có 38 xã đạt.
Trong khi đó, tiêu chí phát triển kinh tế nông thôn mới có 1 xã đạt, khoa học công nghệ và chuyển đổi số có 4 xã đạt, môi trường và cảnh quan nông thôn có 5 xã đạt.
Những con số này cho thấy yêu cầu xây dựng nông thôn mới hiện nay không còn dừng lại ở việc hoàn thiện hạ tầng thiết yếu hay đáp ứng các điều kiện về tổ chức, quản lý. Quan trọng hơn là phải tạo chuyển biến trong phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, ứng dụng khoa học công nghệ, cải thiện môi trường và chất lượng sống của người dân.

Một trong những nguyên nhân tạo ra yêu cầu mới là sự thay đổi của hệ thống tiêu chí. Theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 được điều chỉnh theo hướng tập trung vào hai hình thức: xã nông thôn mới và xã nông thôn mới hiện đại, thay cho hệ thống xã đạt chuẩn, nâng cao và kiểu mẫu trước đây.
Trên cơ sở đó, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 43/2026/QĐ-UBND ngày 9/7/2026, quy định Bộ tiêu chí xã nông thôn mới áp dụng trên địa bàn tỉnh gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu và được phân theo 3 nhóm xã. Đây là cơ sở để các địa phương đánh giá lại thực trạng, xác định những nội dung còn thiếu và xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp với điều kiện từng vùng.
Nâng chất tiêu chí, hướng đến phát triển bền vững
Từ thực trạng và yêu cầu mới, Lâm Đồng xác định mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 67/103 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 7 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Theo lộ trình tỉnh xây dựng, năm 2027 có 7 xã đạt chuẩn; năm 2028 có 18 xã; năm 2029 có 19 xã và năm 2030 có 23 xã. Đối với nông thôn mới hiện đại, tỉnh phấn đấu có 1 xã đạt chuẩn năm 2029 và 6 xã trong năm 2030.

Trong khi đó, theo Thông báo số 13027/TB-BNNMT ngày 12/11/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung ương giao Lâm Đồng đến năm 2030 có 50/103 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 5 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Như vậy, mục tiêu tỉnh đề ra cao hơn chỉ tiêu Trung ương giao 17 xã đạt chuẩn và 2 xã nông thôn mới hiện đại.
Sự chênh lệch về chỉ tiêu cũng đặt ra yêu cầu tỉnh phải cân nhắc kỹ khả năng thực hiện, nguồn lực đầu tư và điều kiện thực tế của từng địa phương. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất UBND tỉnh báo cáo Thường trực Tỉnh ủy xem xét điều chỉnh một số chỉ tiêu tại Chương trình hành động số 28-CTr/TU, từ mức ít nhất 42 xã đạt chuẩn và 2 xã nông thôn mới hiện đại lên ít nhất 50 xã, trong đó có 5 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại, phù hợp với mục tiêu Trung ương giao.

Đối với năm 2027, ngành Nông nghiệp và Môi trường đề xuất bổ sung 6 xã gồm: Bảo Lâm 1, Đức Lập, D'ran, Hồng Thái, Bắc Ruộng và Hàm Liêm vào danh sách phấn đấu đạt chuẩn, nhằm bảo đảm mục tiêu lũy kế 13 xã theo lộ trình Trung ương. Đây là những địa phương có kết quả rà soát bước đầu tương đối tích cực, với số chỉ tiêu đạt từ 3 - 5 tiêu chí.

Để thực hiện các mục tiêu, việc lựa chọn xã phấn đấu đạt chuẩn cần đi cùng đánh giá đúng những tiêu chí còn thiếu, xác định thứ tự ưu tiên và khả năng huy động nguồn lực. Với địa bàn rộng, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng còn khác biệt, Lâm Đồng cần xây dựng lộ trình phù hợp thay vì áp dụng chung cho tất cả địa phương.
Các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số cần được ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ sinh kế và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản. Những địa phương có lợi thế về nông nghiệp, kinh tế hợp tác và du lịch cần phát huy thế mạnh sản xuất, mở rộng liên kết và thị trường tiêu thụ. Khi các tiêu chí được cải thiện từ nhu cầu thực tế của người dân, xây dựng nông thôn mới mới tạo được chuyển biến bền vững.